Tóm tắt
Giấc ngủ có mối liên hệ với hoạt động sinh lý của hệ tim mạch và những kết quả sức khỏe dài hạn. Trong quá trình ngủ, nhịp tim, huyết áp và hoạt động của hệ thần kinh tự chủ thay đổi theo từng giai đoạn. Các nghiên cứu thực nghiệm trên người cho thấy việc hạn chế thời gian ngủ có thể gây biến đổi huyết áp và một số chỉ số điều hòa tuần hoàn trong ngắn hạn. Bên cạnh đó, các nghiên cứu đoàn hệ ghi nhận mối liên quan giữa thời lượng, tính liên tục và tính đều đặn của giấc ngủ với bệnh mạch vành, đột quỵ và những biến cố tim mạch khác. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa đủ để khẳng định cải thiện từng chiều cạnh giấc ngủ sẽ trực tiếp phòng ngừa các biến cố tim mạch dài hạn. Bài viết tổng quan cơ sở sinh lý, những kết quả nghiên cứu tiêu biểu và ý nghĩa của giấc ngủ trong chăm sóc sức khỏe tim mạch chủ động.
Từ khóa: Giấc ngủ; sức khỏe tim mạch; huyết áp; hệ thần kinh tự chủ; bệnh mạch vành; đột quỵ; sức khỏe giấc ngủ đa chiều; dự phòng tim mạch.
1. Vai trò của giấc ngủ trong sức khỏe tim mạch
Sức khỏe tim mạch thường được đánh giá thông qua những yếu tố như huyết áp, hoạt động thể chất, chế độ dinh dưỡng và các chỉ số sinh học liên quan. Tuy nhiên, những tiến bộ trong y học giấc ngủ cho thấy thời lượng và đặc điểm của giấc ngủ cũng có mối liên hệ với hoạt động của hệ tuần hoàn.
Trong thời gian ngủ, trái tim tiếp tục duy trì chức năng bơm máu, nhưng nhịp tim, huyết áp và sự điều hòa thần kinh có thể thay đổi đáng kể so với trạng thái thức.
Những biến đổi này không chỉ phản ánh đặc điểm sinh lý của giấc ngủ, mà còn đặt ra câu hỏi về mối liên quan giữa sức khỏe giấc ngủ và nguy cơ bệnh tim mạch.
Năm 2022, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association, AHA) bổ sung thời lượng ngủ vào bộ tám yếu tố thiết yếu của sức khỏe tim mạch, gọi là Life’s Essential 8.
Đến năm 2025, AHA tiếp tục công bố các tuyên bố khoa học nhấn mạnh sức khỏe giấc ngủ đa chiều và nhịp sinh học là những lĩnh vực cần được quan tâm trong nghiên cứu sức khỏe tim mạch – chuyển hóa.
Tuy nhiên, việc ghi nhận mối liên quan giữa giấc ngủ và bệnh tim mạch không đồng nghĩa mọi đặc điểm giấc ngủ đều đã được xác nhận là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.
2. Sự thay đổi hoạt động tim mạch trong các giai đoạn ngủ
Giấc ngủ không phải trạng thái sinh lý đồng nhất. Hoạt động tim mạch thay đổi theo các giai đoạn ngủ và chịu sự điều hòa của nhiều cơ chế thần kinh.
Trong giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (non-rapid eye movement sleep, NREM), nhịp tim và huyết áp thường có xu hướng giảm so với trạng thái thức yên tĩnh.
Hiện tượng này liên quan đến sự thay đổi của hệ thần kinh tự chủ (autonomic nervous system), hệ thống tham gia điều hòa nhịp tim, trương lực mạch máu và nhiều chức năng không cần kiểm soát có ý thức.
Ở giai đoạn NREM, hoạt động thần kinh giao cảm thường giảm, trong khi ảnh hưởng tương đối của hệ đối giao cảm có xu hướng nổi bật hơn.
Ngược lại, trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (rapid eye movement sleep, REM), nhịp tim và huyết áp có thể biến thiên nhiều hơn, đi kèm những thay đổi trong hoạt động thần kinh tự chủ.
Nghiên cứu của Somers và cộng sự, công bố trên The New England Journal of Medicine năm 1993, đã trực tiếp ghi nhận hoạt động thần kinh giao cảm, nhịp tim và huyết áp ở tám người khỏe mạnh trong trạng thái thức và những giai đoạn ngủ khác nhau.
Kết quả cho thấy các chỉ số này có xu hướng giảm khi giấc ngủ NREM trở nên sâu hơn. Trong REM, hoạt động giao cảm tăng rõ rệt và các chỉ số huyết động biến thiên nhiều hơn.
Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu cung cấp bằng chứng mô tả sinh lý ở một nhóm nhỏ người khỏe mạnh, không nhằm xác định nguy cơ bệnh tim mạch dài hạn.
Những khác biệt giữa NREM và REM cần được hiểu là đặc điểm điều hòa sinh lý bình thường. Không có căn cứ để kết luận một giai đoạn ngủ riêng lẻ có lợi hoặc có hại cho hệ tim mạch chỉ dựa trên những biến đổi này.
3. Giấc ngủ, huyết áp ban đêm và bằng chứng thực nghiệm
Huyết áp không duy trì ở một mức cố định trong suốt 24 giờ. Ở nhiều người, huyết áp có xu hướng giảm trong thời gian ngủ ban đêm và tăng trở lại trong thời kỳ thức.
Hiện tượng này thường được gọi là giảm huyết áp về đêm (nocturnal blood pressure dipping).
Sự thay đổi huyết áp chịu ảnh hưởng đồng thời của trạng thái ngủ, hệ thần kinh tự chủ, nhịp sinh học và các yếu tố sức khỏe khác.
Tuy nhiên, không phải mọi cá nhân đều có cùng mức giảm huyết áp khi ngủ. Tuổi tác, bệnh lý, thuốc đang sử dụng và các đặc điểm sinh lý riêng có thể ảnh hưởng đến diễn biến huyết áp ngày – đêm.
Một câu hỏi được giới nghiên cứu quan tâm là liệu việc thiếu ngủ có trực tiếp gây ra những thay đổi huyết áp hay không.
Trong thử nghiệm ngẫu nhiên bắt chéo của Covassin và cộng sự, công bố trên tạp chí Hypertension năm 2021, 20 người trưởng thành trẻ khỏe mạnh trải qua các điều kiện thời gian ngủ khác nhau trong môi trường nghiên cứu được kiểm soát.
Kết quả ghi nhận huyết áp trung bình đo liên tục trong 24 giờ cao hơn ở điều kiện hạn chế thời gian ngủ so với điều kiện ngủ đối chứng. Nghiên cứu cũng ghi nhận những thay đổi ở một số chỉ số liên quan đến điều hòa thần kinh giao cảm và chức năng mạch máu.
Đây là bằng chứng thực nghiệm cho thấy thời gian ngủ bị rút ngắn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp trong điều kiện nghiên cứu.
Tuy nhiên, cỡ mẫu nhỏ và đối tượng chủ yếu là người trẻ khỏe mạnh khiến khả năng suy rộng còn hạn chế. Kết quả không chứng minh rằng hạn chế giấc ngủ chắc chắn dẫn đến tăng huyết áp mạn tính hoặc biến cố tim mạch ở mọi cá nhân.
Trong thực hành lâm sàng, việc đánh giá biến thiên huyết áp ngày – đêm có thể sử dụng theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ (24-hour ambulatory blood pressure monitoring) khi có chỉ định phù hợp. Một lần đo huyết áp riêng lẻ không phản ánh đầy đủ diễn biến huyết áp trong giấc ngủ.
4. Thời lượng ngủ và nguy cơ bệnh tim mạch trong nghiên cứu quan sát
Nhiều nghiên cứu đoàn hệ đã khảo sát mối liên quan giữa thời lượng ngủ và những biến cố tim mạch dài hạn.
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Cappuccio và cộng sự, công bố trên European Heart Journal năm 2011, tổng hợp 15 nghiên cứu tiến cứu với 24 mẫu đoàn hệ, bao gồm 474.684 người tham gia.
Các nghiên cứu có thời gian theo dõi từ 6,9 đến 25 năm, sử dụng thông tin thời lượng ngủ ban đầu để phân tích những kết cục tim mạch xuất hiện trong thời gian tiếp theo.
Kết quả ghi nhận thời lượng ngủ ngắn có mối liên quan với nguy cơ mắc hoặc tử vong do bệnh mạch vành (coronary heart disease) cao hơn.
Mối liên quan với đột quỵ cũng được ghi nhận, nhưng mức tăng nhỏ hơn và kết quả có ý nghĩa thống kê sát ngưỡng.
Đáng chú ý, phân tích này không ghi nhận mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa thời lượng ngủ ngắn và kết cục bệnh tim mạch tổng hợp.
Đối với thời lượng ngủ kéo dài, nghiên cứu ghi nhận mối liên quan với nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và bệnh tim mạch tổng hợp cao hơn.
Tuy nhiên, những kết quả này không chứng minh rằng ngủ quá ít hoặc ngủ kéo dài trực tiếp gây ra bệnh tim mạch.
Phần lớn thời lượng ngủ trong các nghiên cứu được xác định thông qua bảng câu hỏi tự báo cáo, có thể chịu ảnh hưởng của sai số ghi nhớ và ước tính.
Bên cạnh đó, thời lượng ngủ kéo dài đôi khi có thể phản ánh tình trạng bệnh lý sẵn có, sức khỏe suy giảm hoặc những yếu tố khác ảnh hưởng đồng thời đến giấc ngủ và nguy cơ bệnh.
Vì vậy, không nên tự ý rút ngắn thời gian ngủ chỉ vì lo ngại giấc ngủ kéo dài có liên quan đến các kết quả tim mạch không thuận lợi.
5. Sức khỏe giấc ngủ đa chiều và các kết quả tim mạch
Thời lượng ngủ là một chỉ số quan trọng, nhưng chưa phản ánh toàn bộ sức khỏe giấc ngủ.
Trong tuyên bố khoa học năm 2025, AHA nhấn mạnh cách tiếp cận sức khỏe giấc ngủ đa chiều (multidimensional sleep health), bao gồm thời lượng, tính liên tục, thời điểm ngủ, tính đều đặn, khả năng hoạt động ban ngày và những đặc điểm khác của giấc ngủ.
Các nghiên cứu quan sát trên người ghi nhận một số chiều cạnh ngoài thời lượng ngủ cũng có mối liên quan với các chỉ số hoặc biến cố tim mạch.
Một nghiên cứu đáng chú ý là Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis (MESA) tại Hoa Kỳ.
Trong công trình công bố năm 2020, Huang và cộng sự phân tích dữ liệu của 1.992 người trưởng thành không mắc bệnh tim mạch lâm sàng tại thời điểm đánh giá giấc ngủ.
Lịch ngủ được ghi nhận bằng thiết bị theo dõi vận động trong bảy ngày. Trong thời gian theo dõi trung vị 4,9 năm, nghiên cứu ghi nhận 111 biến cố tim mạch.
Kết quả cho thấy mức độ biến thiên thời điểm và thời lượng ngủ lớn hơn có liên quan đến nguy cơ xuất hiện biến cố tim mạch cao hơn trong các mô hình thống kê đã điều chỉnh nhiều yếu tố liên quan.
Tuy nhiên, đây vẫn là nghiên cứu quan sát. Những yếu tố như bệnh lý tiềm ẩn, điều kiện lao động hoặc hoàn cảnh sống có thể ảnh hưởng đồng thời đến lịch ngủ và sức khỏe tim mạch.
Cách tiếp cận đa chiều giúp nhận diện những đặc điểm giấc ngủ đáng quan tâm, nhưng chưa hình thành một bộ tiêu chuẩn thống nhất để dự báo chính xác nguy cơ bệnh tim mạch của từng cá nhân.

6. Vì sao AHA đưa giấc ngủ vào Life’s Essential 8?
Năm 2022, AHA công bố Life’s Essential 8, mở rộng từ bộ tiêu chí Life’s Simple 7 trước đó.
Khung đánh giá này bao gồm tám thành phần liên quan đến sức khỏe tim mạch: dinh dưỡng, hoạt động thể chất, tiếp xúc nicotine, giấc ngủ, chỉ số khối cơ thể, lipid máu, đường huyết và huyết áp.
Trong hệ thống này, thời lượng ngủ được sử dụng làm chỉ số đại diện cho sức khỏe giấc ngủ.
Đối với người trưởng thành từ 20 tuổi, thời lượng ngủ trung bình từ 7 đến dưới 9 giờ mỗi đêm được xếp ở mức điểm cao nhất trong thành phần giấc ngủ.
Tuy nhiên, Life’s Essential 8 là khung đánh giá sức khỏe tim mạch, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán hay bảo đảm phòng ngừa bệnh lý.
Nhu cầu ngủ còn có thể thay đổi theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và đặc điểm cá nhân.
AHA cũng thừa nhận việc chỉ sử dụng thời lượng ngủ chưa thể phản ánh đầy đủ các chiều cạnh khác. Do đó, những nghiên cứu nhằm chuẩn hóa cách đánh giá sức khỏe giấc ngủ đa chiều vẫn đang được tiếp tục.
7. Giới hạn bằng chứng và vấn đề quan hệ nhân quả
Bằng chứng về giấc ngủ và sức khỏe tim mạch được hình thành từ các nghiên cứu sinh lý học, thử nghiệm thực nghiệm, nghiên cứu đoàn hệ và tổng quan hệ thống.
Mỗi loại hình nghiên cứu có những ưu điểm và giới hạn riêng.
Nghiên cứu thực nghiệm có thể giúp xác định tác động trực tiếp của việc hạn chế thời gian ngủ lên huyết áp hoặc những chỉ số sinh lý trong điều kiện cụ thể. Tuy nhiên, các biến đổi ngắn hạn không đồng nghĩa với việc đã chứng minh nguy cơ phát triển bệnh tim mạch nhiều năm sau.
Ngược lại, nghiên cứu đoàn hệ có thể theo dõi số lượng lớn người tham gia trong thời gian dài, nhưng khó loại trừ hoàn toàn các yếu tố gây nhiễu và khả năng quan hệ nhân quả ngược.
Một tình trạng sức khỏe chưa được chẩn đoán có thể ảnh hưởng đến thời lượng hoặc tính liên tục của giấc ngủ. Vì vậy, không phải mọi mối liên quan giữa giấc ngủ và bệnh tim mạch đều bắt nguồn từ tác động một chiều của giấc ngủ lên hệ tuần hoàn.
Tuyên bố khoa học AHA năm 2025 nhấn mạnh nhu cầu tiếp tục nghiên cứu can thiệp nhằm xác định liệu cải thiện những chiều cạnh giấc ngủ có trực tiếp làm giảm biến cố tim mạch trong dài hạn hay không.
Đây là giới hạn quan trọng cần được giữ rõ trong truyền thông sức khỏe cộng đồng.
8. Ý nghĩa đối với chăm sóc sức khỏe tim mạch chủ động
Những bằng chứng hiện có cho thấy giấc ngủ là một thành phần đáng được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe tim mạch toàn diện.
Bảo đảm đủ cơ hội ngủ, chú ý những thay đổi kéo dài về thời lượng hoặc tính liên tục của giấc ngủ và quan sát mức độ tỉnh táo ban ngày là những nguyên tắc có thể thực hiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Đối với người có tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch, những khó khăn giấc ngủ kéo dài là thông tin cần được trao đổi với nhân viên y tế khi theo dõi sức khỏe.
Những trường hợp thường xuyên buồn ngủ quá mức, thức giấc nhiều lần kèm ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hoặc có dấu hiệu ngừng thở trong khi ngủ được người khác ghi nhận cần được đánh giá chuyên môn.
Nếu xuất hiện đau ngực mới khởi phát, khó thở dữ dội hoặc những triệu chứng nghiêm trọng gợi ý tình trạng tim mạch cấp tính, cần tiếp cận cấp cứu y tế kịp thời, không trì hoãn để tự điều chỉnh giấc ngủ.
Việc quan tâm đến giấc ngủ cần được thực hiện song song với theo dõi huyết áp, hoạt động thể chất phù hợp, chế độ dinh dưỡng lành mạnh và các biện pháp điều trị được nhân viên y tế chỉ định.
Đặc biệt, không nên tự ý thay đổi thuốc điều trị tim mạch hoặc rút ngắn thời gian ngủ dựa trên những kết quả nghiên cứu quan sát.
Chăm sóc giấc ngủ là một phần của sức khỏe tim mạch chủ động, nhưng không thay thế thăm khám, theo dõi và điều trị chuyên môn.
Kết luận
Giấc ngủ có mối liên hệ với hoạt động sinh lý và sức khỏe dài hạn của hệ tim mạch. Những thay đổi về nhịp tim, huyết áp và hoạt động thần kinh tự chủ trong các giai đoạn ngủ là đặc điểm điều hòa sinh lý đã được nghiên cứu rõ.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hạn chế thời gian ngủ có thể ảnh hưởng đến huyết áp trong ngắn hạn. Bên cạnh đó, nghiên cứu đoàn hệ ghi nhận mối liên quan giữa thời lượng và những chiều cạnh khác của giấc ngủ với các kết quả tim mạch bất lợi.
Tuy nhiên, các mối liên quan dịch tễ chưa đủ để khẳng định quan hệ nhân quả hoặc hiệu quả phòng ngừa biến cố tim mạch dài hạn của từng biện pháp cải thiện giấc ngủ.
Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức khoa học và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc tư vấn y tế cá nhân.
Tài liệu tham khảo
- St-Onge MP, Aggarwal B, Fernandez-Mendoza J, et al. Multidimensional sleep health: definitions and implications for cardiometabolic health: a scientific statement from the American Heart Association. Circ Cardiovasc Qual Outcomes. 2025;18(5). doi:10.1161/HCQ.0000000000000139.
- Knutson KL, Dixon DD, Grandner MA, et al. Role of circadian health in cardiometabolic health and disease risk: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2025;152(21)–e419. doi:10.1161/CIR.0000000000001388.
- Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, et al. Life’s Essential 8: updating and enhancing the American Heart Association’s construct of cardiovascular health: a presidential advisory from the American Heart Association. Circulation. 2022;146(5)–e43. doi:10.1161/CIR.0000000000001078.
- St-Onge MP, Grandner MA, Brown D, et al. Sleep duration and quality: impact on lifestyle behaviors and cardiometabolic health: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2016;134(18)–e386. doi:10.1161/CIR.0000000000000444.
- Somers VK, Dyken ME, Mark AL, Abboud FM. Sympathetic-nerve activity during sleep in normal subjects. N Engl J Med. 1993;328(5):303–307. doi:10.1056/NEJM199302043280502.
- Covassin N, Bukartyk J, Singh P, et al. Effects of experimental sleep restriction on ambulatory and sleep blood pressure in healthy young adults: a randomized crossover study. Hypertension. 2021;78(3):859–870. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.121.17622.
- Cappuccio FP, Cooper D, D’Elia L, Strazzullo P, Miller MA. Sleep duration predicts cardiovascular outcomes: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Eur Heart J. 2011;32(12):1484–1492. doi:10.1093/eurheartj/ehr007.
- Huang T, Mariani S, Redline S. Sleep irregularity and risk of cardiovascular events: the Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis. J Am Coll Cardiol. 2020;75(9):991–999. doi:10.1016/j.jacc.2019.12.054.
- National Heart, Lung, and Blood Institute. Heart-healthy living: get enough good-quality sleep. National Institutes of Health.
- National Heart, Lung, and Blood Institute. Sleep deprivation and deficiency: how sleep affects your health. National Institutes of Health.
Minh bạch tài trợ và xung đột lợi ích
Các tuyên bố khoa học AHA công bố khai báo lợi ích của nhóm tác giả, trong đó một số thành viên có quan hệ tư vấn hoặc nhận tài trợ nghiên cứu từ doanh nghiệp. Công trình Knutson và cộng sự (2025) được hỗ trợ một phần bởi chương trình nghiên cứu nội bộ NIH/NIEHS.
Nghiên cứu Somers và cộng sự (1993) nhận tài trợ từ NHLBI. Nghiên cứu Covassin và cộng sự (2021) được NIH/NCATS tài trợ; tác giả V.K. Somers khai báo quan hệ tư vấn thương mại. Nghiên cứu MESA được NIH hỗ trợ; tác giả S. Redline khai báo quan hệ tư vấn và tài trợ nghiên cứu từ doanh nghiệp ngoài phạm vi công trình.
Bài viết không quảng bá thuốc, thiết bị hoặc dịch vụ liên quan đến giấc ngủ và bệnh tim mạch.

