Một mô hình chăm sóc sức khỏe được tích hợp vào quá trình giáo dục tại nhà trường.
Hình thành thói quen chủ động chăm sóc sức khỏe từ học đường
Ngày 11/8, Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng (CCHC) thuộc Tổng Hội Y học Việt Nam và Hệ thống Trường Alfred Nobel (ANS) ký kết biên bản ghi nhớ triển khai chương trình “Chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện trong học đường”.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên – Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, việc đưa những kiến thức y học chính thống, dựa trên bằng chứng khoa học đến gần hơn với người dân là một nhiệm vụ quan trọng của Tổng Hội
PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên – Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam nhấn mạnh Tổng hội với mạng lưới các hội chuyên ngành cùng đội ngũ giáo sư, bác sĩ, nhà khoa học và chuyên gia trong nhiều lĩnh vực. Tổng hội xác định việc đưa những kiến thức y học chính thống, dựa trên bằng chứng khoa học đến gần hơn với người dân là một nhiệm vụ quan trọng của Tổng Hội Y học Việt Nam.
Theo Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam, chương trình sau khi ký kết cần bảo đảm ba yêu cầu: mọi hoạt động dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp lứa tuổi và đặt sự an toàn, phát triển lành mạnh của học sinh lên hàng đầu; triển khai thực chất, liên tục và có đánh giá kết quả; đồng thời tổng kết, chuẩn hóa những mô hình hiệu quả để có thể chia sẻ và nhân rộng.
Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc CCHC cho biết, Việt Nam đang đứng trước những thách thức ngày càng rõ về sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em, học sinh.
Ông Nguyễn Chính Nghĩa – Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng: chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện từ học đường là mô hình chăm sóc sức khỏe được tích hợp vào quá trình giáo dục tại nhà trường.
Ở khía cạnh thể chất, các vấn đề như trẻ thấp còi, thừa cân, béo phì, bệnh mắt học đường, cong vẹo cột sống… vẫn cần được quan tâm. Trong khi đó, sức khỏe tinh thần của học sinh cũng đứng trước nhiều nguy cơ, từ stress, các vấn đề phát triển tâm lý đến bạo lực học đường.
Một vấn đề khác là tai nạn thương tích trong trường học và đời sống, trong đó có hóc dị vật, đuối nước, chấn thương hoặc các tình huống liên quan đến bạo lực học đường. Khi thiếu kiến thức và kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu, những tình huống tưởng như có thể xử trí kịp thời có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là những vấn đề sức khỏe này chỉ được phát hiện khi đã trở nên rõ rệt, khiến việc can thiệp khó khăn và hậu quả không phải lúc nào cũng có thể giải quyết triệt để.
Theo ông Nguyễn Chính Nghĩa, muốn hình thành một lối sống khỏe mạnh, chúng ta nên bắt đầu giáo dục từ tuổi học đường. “Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là giúp các em ít mắc bệnh hơn, mà quan trọng hơn là hình thành cho các em những thói quen theo mình trong suốt cuộc đời” – ông Nghĩa nhấn mạnh.
Từ nhận thức đó, hai bên thống nhất xây dựng chương trình “Chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện trong học đường”. Đây không phải là chuỗi hoạt động ngắn hạn hay chỉ dừng ở những buổi truyền thông, khám sức khỏe định kỳ, mà hướng tới một mô hình chăm sóc sức khỏe được tích hợp vào quá trình giáo dục.
Chăm sóc sức khỏe chủ động theo từng lứa tuổi
Theo định hướng của chương trình, nội dung chăm sóc sức khỏe sẽ được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn phát triển của học sinh. Với trẻ ở bậc mầm non và tiểu học, trọng tâm là những nền tảng cơ bản như dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và hình thành các thói quen lành mạnh hằng ngày.
Đối với học sinh trung học, bên cạnh các nội dung về thể chất, chương trình sẽ chú trọng hơn đến khả năng tự nhận thức, quản lý cảm xúc, xác lập mục tiêu sống khỏe, kỹ năng tự bảo vệ bản thân và những người xung quanh, tái tạo sức khỏe tinh thần cũng như trách nhiệm đối với các lựa chọn của chính mình.
Nội dung chăm sóc sức khỏe chủ động sẽ được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn phát triển của học sinh
4 nhóm hoạt động trọng tâm của Chương trình
Theo biên bản ghi nhớ, chương trình sẽ tập trung vào 4 nhóm hoạt động chính.
Thứ nhất, dinh dưỡng và phát triển thể chất. Hai bên phối hợp rà soát, tư vấn thực đơn phù hợp với cấp học, độ tuổi, mùa trong năm và điều kiện tổ chức bữa ăn; đồng thời giáo dục về dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, giấc ngủ và các thói quen sống lành mạnh.
Thứ hai, giáo dục và truyền thông sức khỏe. Các chuyên đề dành cho học sinh, giáo viên và phụ huynh dự kiến tập trung vào vệ sinh cá nhân, phòng bệnh, sức khỏe tinh thần, kỹ năng tự bảo vệ, sử dụng thông tin sức khỏe an toàn và xây dựng hành vi có lợi cho sức khỏe…
Thứ ba, phòng chống tai nạn thương tích và nâng cao năng lực ứng phó. Chương trình chú trọng nhận diện và phòng ngừa rủi ro trong học đường, trang bị kiến thức, kỹ năng sơ cấp cứu phù hợp cho giáo viên, nhân viên và học sinh.
Thứ tư, theo dõi, tư vấn và kết nối chăm sóc sức khỏe. Hai bên phối hợp xây dựng kế hoạch và kết nối các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đơn vị chuyên môn và nhân sự đủ điều kiện để triển khai khám sức khỏe định kỳ, tư vấn và các hoạt động hỗ trợ sức khỏe học sinh theo quy định.
Toàn cảnh buổi Lễ ký kết
Bữa ăn học đường hiện nay đang “bỏ quên” chiều cao của trẻ
Phân tích thêm về vai trò của dinh dưỡng trong chăm sóc sức khỏe học đường, TS.BS Trương Hồng Sơn – Phó Tổng thư ký Tổng Hội Y học Việt Nam – Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam cho biết: bữa ăn học đường hiện nay chưa thực sự chú trọng đến mục tiêu phát triển chiều cao cho trẻ. Khẩu phần ăn dành cho học sinh hiện nay vẫn đang được tổ chức tương tự như khẩu phần ăn dành cho công nhân tại các nhà máy. Trong khi đó, nhu cầu dinh dưỡng của học sinh cần đáp ứng theo độ tuổi để phát triển chiều cao và thể chất. Bởi sau giai đoạn mang thai của người mẹ, lứa tuổi học sinh chính là thời điểm trẻ có tốc độ tăng trưởng và phát triển chiều cao.
Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục rà soát, tư vấn và xây dựng khẩu phần phù hợp, gắn dinh dưỡng với vận động, giấc ngủ và quá trình phát triển thể chất toàn diện của học sinh. Cần xây dựng thói quen ăn giảm muối, giảm đường, thực đơn theo mùa tại địa phương sẵn có.
TS.BS Trương Hồng Sơn – Phó Tổng thư ký Tổng Hội Y học Việt Nam, Khẩu phần ăn cho học sinh hiện nay không khác gì so với công nhân tại các nhà máy
Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Việt Nam đứng thứ 153 trong 201 quốc gia và vùng lãnh thổ về chiều cao trung bình, trong đó nam giới thấp hơn khoảng 3 cm so với trung bình toàn cầu.
TS.BS Trương Hồng Sơn phân tích, theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng Quốc gia giai đoạn 2019-2020 do Viện Dinh dưỡng và Cục Thống kê triển khai, chiều cao trung bình của nam giới Việt Nam hiện đạt 168,1 cm; nữ giới đạt 156,2 cm. So với các nước Đông Nam Á, chiều cao của người Việt xếp sau Singapore, Malaysia và Thái Lan.
Theo Bảng thống kê chiều cao trung bình của các quốc gia trên thế giới dựa trên nghiên cứu của NCD Risk Factor Collaboration, chiều cao người Việt đứng thứ 153 trên tổng số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hiện, chiều cao trung bình của nam giới trên toàn cầu khoảng 171 cm, như vậy nam giới Việt Nam thấp hơn 3 cm so với trung bình thế giới.
Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Quang Dũng, Chủ nhiệm bộ môn Dinh dưỡng, Trường Đại học Y Hà Nội, chia sẻ: Bữa ăn học đường hiện mới dừng ở việc ăn no đảm bảo an toàn thực phẩm, không xảy ra ngộ độc mà bỏ quên phát triển chiều cao cho trẻ. Việc xây dựng bữa ăn cho học sinh cần được tính toán khoa học, thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ ăn no.
Theo PGS.TS Nguyễn Quang Dũng, Chủ nhiệm bộ môn Dinh dưỡng, Trường Đại học Y Hà Nội, bữa ăn học đường hiện mới dừng ở việc ăn no đảm bảo an toàn thực phẩm nhưng mà bỏ quên phát triển chiều cao cho trẻ
PGS.TS Nguyễn Quang Dũng cho rằng: khẩu phần ăn học sinh cần được tính toán dựa trên năng lượng, protein, chất béo, carbohydrate, vitamin và khoáng chất. Thực đơn cần bảo đảm các axit amin thiết yếu, cân đối giữa nguồn đạm động vật và thực vật cùng các nhóm thực phẩm khác. Đặc biệt, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ không hoàn toàn giống nhau giữa các khu vực. Chẳng hạn, việc lựa chọn loại sữa, lượng sữa mỗi ngày cần phù hợp với nhu cầu của từng nhóm trẻ. Thực tế, nhiều trẻ đang đối mặt với tình trạng thừa cân, béo phì.
Do đó, theo PGS Dũng, cần có chiến lược tính toán khẩu phần phù hợp với học sinh ở từng khu vực, dựa trên nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng thực tế.
Một vấn đề khác được PGS Dũng lưu ý là giáo dục dinh dưỡng cho trẻ. Trẻ cần được biết tại sao phải ăn đa dạng thực phẩm, vì sao cần ăn rau. Thực tế, hiện rất nhiều trẻ không thích ăn rau, dẫn đến khẩu phần ăn thiếu chất xơ. Trong khi đó, chất xơ có vai trò quan trọng đối với việc kiểm soát mỡ máu, đường huyết và cân nặng.
“Các trường có thể tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa để chuyên gia giáo dục về dinh dưỡng cho học sinh hàng tuần và sau buổi giáo dục sẽ tổ chức các Food Toure trải nghiệm cho học sinh” – ông Dũng nhấn mạnh.
Tổ chức các hoạt động thể lực để phát triển thể chất toàn diện tại học đường
Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, việc giáo dục kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu chuẩn y khoa cần được thiết kế phù hợp từng nhóm tuổi
Trang bị kỹ năng sơ cứu ban đầu ngay trong trường học
Theo GS.TS.BS Nguyễn Gia Bình – Nguyên Trưởng Khoa Hồi sức Tích cực, Bệnh viện Bạch Mai – Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, hiện nay, có tới 90% các trường tai nạn thương tích trong cộng đồng bị sơ cứu ban đầu sai kỹ thuật, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiên lượng hồi phục và kết quả điều trị của người bệnh.
GS.TS.BS Nguyễn Gia Bình – Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, việc giáo dục kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu chuẩn y khoa cần được thiết kế phù hợp từng nhóm tuổi
Theo GS.TS.BS Nguyễn Gia Bình, việc giáo dục kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu chuẩn y khoa cần được thiết kế phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng nhóm tuổi, giúp học sinh biết nhận diện nguy cơ, biết cách tìm kiếm sự trợ giúp và thực hiện những thao tác ban đầu đúng phạm vi được hướng dẫn.
Cách tiếp cận này giúp chuyển phòng chống tai nạn thương tích từ việc chỉ “cảnh báo nguy cơ” sang chủ động trang bị kỹ năng ứng phó cho học sinh, giáo viên và nhân viên nhà trường.
Bà Hoàng Thị Ngọc Mai, Chủ tịch Trường việc hợp tác với Trung tâm CCHC có giúp nhà Trường có thêm nguồn kiến thức, tư liệu khoa học để đồng hành cùng học sinh trong quá trình phát triển từ bậc mầm non đến trung học phổ thông
Bà Hoàng Thị Ngọc Mai, Chủ tịch Trường Alfred Nobel, cho biết, mục tiêu cao nhất của giáo dục phải là đào tạo ra những thế hệ thanh thiếu niên khỏe mạnh về thể chất, hạnh phúc về tinh thần, tự tin trong giao tiếp và có đầy đủ năng lực để sống một cuộc đời có ích. Đầu tư đúng mức cho y tế học đường chính là khoản đầu tư cốt lõi cho nguồn nhân lực tương lai của đất nước. Việc tiên phong hợp tác với các tổ chức y tế chuyên nghiệp được kỳ vọng sẽ không chỉ tạo ra bước ngoặt cho hệ thống giáo dục nội bộ mà còn lan tỏa tinh thần tích cực này ra toàn ngành giáo dục Thủ đô.
Việc hợp tác với Trung tâm nhằm tăng cường tham vấn, trao đổi những kiến thức cốt lõi về chăm sóc sức khỏe học đường tới cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Qua đó, nhà trường và gia đình có thêm nguồn kiến thức, tư liệu khoa học để đồng hành cùng học sinh trong quá trình phát triển từ bậc mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Trong năm học 2026–2027, hai bên dự kiến khảo sát nhu cầu và điều kiện thực tế, xác định nhóm vấn đề ưu tiên, xây dựng kế hoạch chuyên môn và nội dung truyền thông theo từng cấp học. Các hoạt động từng bước được triển khai gồm chuyên đề cho học sinh, giáo viên và phụ huynh, chương trình “Ngày Sức khỏe ANS”, đào tạo kỹ năng, tư vấn dinh dưỡng và các nội dung chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Bài, ảnh: Thanh Loan
