Kháng kháng sinh – Hiểu đúng để dùng thuốc có trách nhiệm | Bài 9: Phòng ngừa nhiễm khuẩn: Giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh từ gốc

Tóm tắt

Kháng kháng sinh là một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi những giải pháp vượt ra ngoài phạm vi kê đơn và sử dụng thuốc. Bên cạnh bảo đảm kháng sinh được sử dụng hợp lý, phòng ngừa nhiễm khuẩn và hạn chế sự lây truyền của các tác nhân gây bệnh là những thành phần quan trọng trong chiến lược kiểm soát kháng thuốc.

Khi một bệnh nhiễm trùng được phòng ngừa thành công, nhu cầu điều trị liên quan có thể giảm theo. Đối với nhiễm khuẩn do vi khuẩn, điều này có thể giúp giảm số trường hợp cần sử dụng kháng sinh. Việc phòng ngừa một số bệnh do virus cũng có thể góp phần hạn chế những đợt sử dụng kháng sinh không cần thiết hoặc nhu cầu điều trị các biến chứng nhiễm khuẩn thứ phát.

Các tài liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và những nghiên cứu tổng quan hệ thống cho thấy tiêm chủng, vệ sinh tay, bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường và các biện pháp kiểm soát lây nhiễm giữ vai trò quan trọng trong phòng bệnh. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng trực tiếp đến lượng kháng sinh sử dụng và tình trạng kháng thuốc còn khác nhau giữa từng biện pháp, tác nhân gây bệnh và quần thể nghiên cứu.

Phòng ngừa nhiễm khuẩn cần được nhìn nhận như một phần của chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện, kết hợp trách nhiệm cá nhân với các điều kiện vệ sinh, môi trường và năng lực của hệ thống y tế.

Từ khóa: Phòng ngừa nhiễm khuẩn; phòng ngừa nhiễm trùng; kháng kháng sinh; quản lý sử dụng kháng sinh; tiêm chủng; vệ sinh tay; kiểm soát nhiễm khuẩn; sức khỏe cộng đồng; chăm sóc sức khỏe chủ động.

1. Vì sao phòng ngừa nhiễm khuẩn có ý nghĩa đối với sử dụng kháng sinh?

Trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn, kháng sinh đóng vai trò quan trọng khi được chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, không phải mọi vấn đề liên quan đến kháng kháng sinh đều có thể giải quyết chỉ bằng lựa chọn thuốc hoặc thay đổi cách sử dụng.

Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn phát triển hoặc tiếp nhận những đặc tính giúp chúng chống lại tác dụng của thuốc kháng sinh. Việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể tạo áp lực chọn lọc, làm tăng lợi thế tồn tại của các vi khuẩn kháng thuốc.

Bên cạnh sử dụng kháng sinh, tình trạng kháng thuốc còn chịu ảnh hưởng của khả năng lây truyền vi khuẩn, điều kiện vệ sinh, phòng ngừa nhiễm trùng và tiếp cận dịch vụ y tế.

Tổng quan của Ho và cộng sự, công bố trên The Lancet Microbe năm 2025, nhấn mạnh kiểm soát kháng thuốc cần sự phối hợp giữa phòng ngừa nhiễm trùng, quản lý sử dụng kháng sinh, giám sát vi sinh và các chính sách y tế công cộng.

Một cách tiếp cận quan trọng là giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ đầu. Khi số trường hợp nhiễm khuẩn được phòng ngừa tăng lên, nhu cầu điều trị kháng sinh đối với những bệnh có chỉ định dùng thuốc có thể giảm theo.

Mối liên hệ này có thể diễn ra qua ba cơ chế chính.

Thứ nhất, phòng ngừa nhiễm khuẩn do vi khuẩn giúp giảm số trường hợp có thể cần điều trị bằng kháng sinh.

Thứ hai, phòng ngừa một số bệnh do virus có thể giảm những đợt bệnh dẫn đến sử dụng kháng sinh, bao gồm cả các trường hợp sử dụng thuốc không cần thiết và một số biến chứng nhiễm khuẩn thứ phát. Kháng sinh không điều trị trực tiếp bệnh do virus, nhưng trong thực hành lâm sàng vẫn có thể được kê ở một số bệnh cảnh có triệu chứng tương tự nhiễm khuẩn.

Thứ ba, hạn chế sự lây truyền của vi khuẩn kháng thuốc giúp giảm nguy cơ xuất hiện thêm các ca nhiễm khuẩn khó điều trị.

Các cơ chế này có liên quan với nhau nhưng không đồng nhất. Việc giảm số ca nhiễm trùng, giảm số đơn kháng sinh và giảm kháng kháng sinh là những kết cục khác nhau, cần được đánh giá bằng bằng chứng riêng.

2. Bằng chứng khoa học cho thấy phòng ngừa có vai trò gì trong kiểm soát kháng thuốc?

Nghiên cứu về gánh nặng kháng kháng sinh toàn cầu của GBD 2021 Antimicrobial Resistance Collaborators, công bố trên The Lancet năm 2024, cho thấy kháng thuốc tiếp tục tạo ra những tác động đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng.

Nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm tuổi và khu vực. Trong khi gánh nặng tử vong liên quan đến kháng thuốc ở trẻ dưới 5 tuổi đã giảm đáng kể qua nhiều thập kỷ, xu hướng ở người cao tuổi vẫn là một thách thức.

Các tác giả nhận định sự cải thiện ở trẻ nhỏ diễn ra trong bối cảnh mở rộng tiêm chủng và tăng khả năng tiếp cận nước sạch, vệ sinh và điều kiện môi trường phù hợp. Tuy nhiên, đây là những mối liên hệ quan sát được trong phân tích quần thể, không thể dùng để kết luận một biện pháp riêng lẻ đã trực tiếp tạo ra toàn bộ mức giảm tử vong.

Từ góc độ chiến lược, nghiên cứu nhấn mạnh việc phòng ngừa nhiễm trùng cần được triển khai song song với sử dụng kháng sinh hợp lý, cải thiện chất lượng chăm sóc và phát triển những phương án điều trị mới.

Báo cáo toàn cầu về phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn năm 2024 của WHO cũng xác định vệ sinh tay, nước sạch, vệ sinh môi trường, quản lý chất thải và các chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn là những thành phần quan trọng để bảo vệ người bệnh và nhân viên y tế.

Những kết quả này củng cố quan điểm rằng kiểm soát kháng thuốc không chỉ bắt đầu từ thời điểm kê đơn mà còn cần được thực hiện trước khi nhiễm trùng xuất hiện.

3. Tiêm chủng có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh như thế nào?

Tiêm chủng là một trong những biện pháp phòng ngừa bệnh truyền nhiễm có cơ sở khoa học vững chắc.

Vaccine giúp hệ miễn dịch nhận diện và đáp ứng tốt hơn với những tác nhân gây bệnh cụ thể. Nhờ đó, tùy loại vaccine và bệnh cảnh, tiêm chủng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, mức độ nghiêm trọng hoặc biến chứng.

Đối với một số vi khuẩn gây bệnh, phòng ngừa nhiễm khuẩn thông qua tiêm chủng có thể giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh để điều trị.

Đối với các bệnh do virus, chẳng hạn cúm mùa, hiệu quả phòng bệnh cũng có thể gián tiếp ảnh hưởng đến nhu cầu dùng kháng sinh. Điều này có thể xảy ra khi giảm số đợt bệnh dẫn đến kê thuốc hoặc giảm một số trường hợp nhiễm khuẩn thứ phát.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Buckley và cộng sự, công bố năm 2019, đã tổng hợp 96 nghiên cứu, bao gồm 24 thử nghiệm ngẫu nhiên và 72 nghiên cứu quan sát, về tác động của tiêm chủng đối với việc sử dụng kháng sinh.

Kết quả cho thấy một số vaccine có thể góp phần giảm sử dụng kháng sinh. Đối với vaccine cúm, một thử nghiệm trên người trưởng thành khỏe mạnh ghi nhận số ngày sử dụng kháng sinh giảm, với bằng chứng được đánh giá có độ chắc chắn cao cho kết cục và quần thể cụ thể đó.

Một số thử nghiệm ở trẻ em cũng gợi ý vaccine cúm và vaccine phế cầu có thể giảm nhu cầu dùng kháng sinh, nhưng mức độ chắc chắn và quy mô tác động khác nhau giữa các nghiên cứu.

Phân tích gộp cập nhật của van Heuvel và cộng sự năm 2023 tiếp tục ghi nhận xu hướng giảm sử dụng kháng sinh sau tiêm vaccine cúm. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine phế cầu đối với kết cục này nhìn chung nhỏ hơn và kết quả giữa các nghiên cứu có sự khác biệt đáng kể.

Đáng lưu ý, các nghiên cứu chủ yếu được thực hiện ở một số khu vực, đặc biệt là châu Âu và châu Mỹ. Kết quả không thể được áp dụng nguyên vẹn cho mọi quần thể hoặc tất cả loại vaccine.

Báo cáo kỹ thuật của WHO năm 2024 cũng đánh giá tiềm năng của vaccine trong giảm gánh nặng kháng thuốc và sử dụng kháng sinh thông qua các mô hình ước tính [6]. Tuy nhiên, những lợi ích dự báo không đồng nghĩa tất cả tác động đó đã được quan sát trực tiếp trong thực tế.

Vì vậy, tiêm chủng phù hợp có thể đồng thời mang lại lợi ích phòng bệnh và góp phần giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh ở một số bệnh cảnh. Việc lựa chọn vaccine cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và hướng dẫn tiêm chủng hiện hành tại Việt Nam.

Tiêm chủng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm trùng và không thay thế các biện pháp phòng ngừa khác.

4. Vệ sinh tay: Một biện pháp đơn giản với giá trị sức khỏe cộng đồng

Bàn tay có thể là một phương tiện đưa tác nhân gây bệnh từ bề mặt, đồ vật hoặc người khác đến mắt, mũi, miệng và thực phẩm. Vì vậy, vệ sinh tay giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế một số đường lây truyền bệnh.

Tháng 10/2025, WHO công bố hướng dẫn về vệ sinh tay trong cộng đồng, tập trung vào hộ gia đình, trường học, không gian công cộng và những môi trường ngoài cơ sở chăm sóc y tế.

Hướng dẫn khuyến nghị rửa tay bằng xà phòng thông thường và nước, bảo đảm làm sạch toàn bộ bề mặt hai bàn tay. Khi tay không bẩn rõ rệt, dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn phù hợp có thể là phương án thay thế.

Các thời điểm quan trọng được WHO nhấn mạnh bao gồm trước khi chuẩn bị thức ăn, trước khi ăn hoặc hỗ trợ người khác ăn, sau khi sử dụng nhà vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi và khi bàn tay bị bẩn.

Vệ sinh tay có cơ sở bằng chứng về khả năng góp phần giảm các bệnh tiêu chảy và nhiễm trùng hô hấp trong cộng đồng. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng rửa tay có thể ngăn ngừa mọi bệnh truyền nhiễm hoặc trực tiếp làm giảm kháng thuốc với cùng mức độ ở mọi bối cảnh.

WHO cũng nhấn mạnh rằng hiệu quả lâu dài không chỉ phụ thuộc vào ý thức cá nhân. Nguồn nước, xà phòng, vị trí rửa tay thuận tiện và môi trường khuyến khích thực hành vệ sinh đều có vai trò quan trọng.

Điều này cho thấy phòng ngừa nhiễm khuẩn cần kết hợp hành vi cá nhân với những điều kiện thiết yếu giúp cộng đồng duy trì hành vi an toàn.

5. Phòng ngừa bệnh hô hấp: Không chỉ là che miệng khi ho

Các tác nhân gây bệnh hô hấp có thể lây truyền qua nhiều cơ chế, bao gồm những hạt hô hấp phát tán khi người bệnh thở, nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Trong một số tình huống, bàn tay và bề mặt nhiễm bẩn cũng góp phần vào quá trình lây truyền.

Theo CDC, các biện pháp phòng ngừa bệnh hô hấp bao gồm thực hành vệ sinh, tiêm chủng phù hợp, cải thiện chất lượng không khí trong nhà và hạn chế tiếp xúc khi đang mắc bệnh.

Che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, bỏ khăn đã sử dụng đúng nơi quy định và vệ sinh tay sau đó có thể giúp hạn chế phát tán tác nhân gây bệnh. Khi không có khăn giấy, người bệnh có thể dùng khuỷu tay áo thay vì bàn tay để che khi ho hoặc hắt hơi.

Bên cạnh đó, chất lượng không khí trong không gian kín có ý nghĩa quan trọng đối với nguy cơ lây truyền một số bệnh hô hấp. CDC khuyến nghị cải thiện thông khí, đưa không khí ngoài trời vào trong nhà khi điều kiện phù hợp, sử dụng các giải pháp lọc không khí thích hợp hoặc lựa chọn hoạt động ngoài trời khi có thể.

Trong những hoàn cảnh có nguy cơ lây truyền cao, đặc biệt khi tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp hoặc với người dễ diễn tiến bệnh nặng, các biện pháp bảo vệ bổ sung có thể cần được cân nhắc theo hướng dẫn y tế hiện hành.

Khi đang mắc bệnh hô hấp, việc hạn chế tiếp xúc gần và thực hiện những biện pháp phòng lây nhiễm phù hợp có thể giúp bảo vệ người xung quanh.

Tuy nhiên, các biện pháp phòng bệnh hô hấp có mức độ hiệu quả khác nhau tùy tác nhân gây bệnh và bối cảnh. Không thể khẳng định rằng mỗi biện pháp riêng lẻ đều trực tiếp làm giảm số đơn kháng sinh.

Giá trị quan trọng của chúng nằm ở khả năng giảm nguy cơ nhiễm trùng và lây truyền, qua đó có thể góp phần giảm một phần nhu cầu chăm sóc và điều trị.

6. Nước sạch, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm có liên quan gì đến kháng thuốc?

Không phải mọi bệnh truyền nhiễm đều lây qua đường hô hấp. Nhiều tác nhân gây bệnh có thể truyền qua nước, thực phẩm, bàn tay hoặc môi trường bị ô nhiễm.

Thiếu nước sạch, điều kiện vệ sinh và hệ thống xử lý chất thải phù hợp có thể làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh.

Theo WHO, nước sạch, vệ sinh và thực hành vệ sinh cá nhân — thường được gọi chung là WASH (Water, Sanitation and Hygiene) — là những thành phần quan trọng của phòng ngừa nhiễm trùng và chiến lược kiểm soát kháng thuốc.

Trong sinh hoạt gia đình, an toàn thực phẩm cũng là một phần của phòng bệnh.

WHO khuyến nghị năm nguyên tắc cơ bản: giữ sạch, tách biệt thực phẩm sống và chín, nấu chín kỹ, bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ phù hợp và sử dụng nước cùng nguyên liệu an toàn.

Những nguyên tắc này có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua thực phẩm, bao gồm một số bệnh do vi khuẩn.

Khi số trường hợp nhiễm trùng đường tiêu hóa được phòng ngừa, nhu cầu khám chữa bệnh và sử dụng thuốc có thể giảm theo. Tuy nhiên, không phải mọi bệnh tiêu chảy đều cần kháng sinh; việc đánh giá nguyên nhân và chỉ định điều trị phải dựa trên tình trạng lâm sàng.

Đối với kháng kháng sinh, lợi ích của WASH còn liên quan đến việc giảm nguy cơ tiếp xúc và lây truyền vi khuẩn, bao gồm vi khuẩn mang đặc tính kháng thuốc.

Dù vậy, tác động cụ thể đối với tỷ lệ kháng thuốc ở từng cộng đồng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không thể suy ra chỉ từ việc áp dụng một biện pháp vệ sinh đơn lẻ.

7. Kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế: Bảo vệ cả người bệnh và nhân viên y tế

Cơ sở khám chữa bệnh là nơi tập trung những người có tình trạng sức khỏe khác nhau, trong đó có người dễ mắc nhiễm trùng hoặc có nguy cơ diễn tiến nghiêm trọng.

Nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế có thể làm tăng thời gian điều trị, nhu cầu sử dụng thuốc và nguy cơ xuất hiện những biến chứng không mong muốn.

Báo cáo toàn cầu năm 2024 của WHO nhấn mạnh việc triển khai chương trình phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn (infection prevention and control – IPC) tại các cơ sở y tế.

Các thành phần quan trọng bao gồm vệ sinh tay, quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, điều kiện nước sạch, vệ sinh môi trường, quản lý chất thải và năng lực giám sát.

Đối với người bệnh và người chăm sóc, việc tuân thủ hướng dẫn vệ sinh tay, thực hiện những biện pháp phòng lây nhiễm được cơ sở y tế yêu cầu và trao đổi khi có thắc mắc là những cách hỗ trợ quá trình chăm sóc an toàn.

Tuy nhiên, trách nhiệm kiểm soát nhiễm khuẩn chủ yếu thuộc về hệ thống chăm sóc y tế và đội ngũ chuyên môn, không thể chuyển toàn bộ cho người bệnh.

Phòng ngừa nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế không chỉ giúp hạn chế những trường hợp cần điều trị kháng sinh bổ sung mà còn có vai trò đối với sự lây truyền của vi khuẩn kháng thuốc trong môi trường chăm sóc.

8. Phòng bệnh cần được đặt trong cách tiếp cận sức khỏe chủ động và toàn diện

Khả năng phòng ngừa nhiễm trùng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: nguy cơ phơi nhiễm, tình trạng sức khỏe, miễn dịch, điều kiện sống và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Vì vậy, phòng bệnh không nên được hiểu đơn giản là thực hiện một vài hành vi vệ sinh riêng lẻ.

Duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp, vận động thường xuyên, ngủ đủ và chăm sóc tốt các bệnh mạn tính có giá trị đối với sức khỏe tổng thể. Với những người có bệnh nền, việc theo dõi và kiểm soát bệnh theo hướng dẫn chuyên môn là một phần quan trọng của chăm sóc sức khỏe chủ động.

Tuy nhiên, không nên suy rộng rằng một chế độ ăn, thực phẩm hoặc thói quen sinh hoạt cụ thể đã được chứng minh trực tiếp giúp giảm kháng kháng sinh. Những hành vi này không thay thế tiêm chủng, vệ sinh, kiểm soát lây nhiễm hoặc điều trị y khoa khi cần thiết.

Bên cạnh đó, phòng ngừa nhiễm trùng không có nghĩa trì hoãn thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bệnh.

Việc đánh giá y tế kịp thời vẫn cần thiết khi triệu chứng kéo dài, trở nặng hoặc có biểu hiện bất thường. Những dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, lú lẫn hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

Phòng bệnh và điều trị không đối lập nhau. Chúng là hai thành phần bổ sung của một quá trình chăm sóc liên tục, trong đó mục tiêu là giảm nguy cơ mắc bệnh nhưng vẫn bảo đảm người cần điều trị được tiếp cận chăm sóc phù hợp.

9. Những giới hạn khoa học cần hiểu đúng

Các bằng chứng hiện có ủng hộ vai trò của phòng ngừa nhiễm trùng đối với sức khỏe cộng đồng và kiểm soát kháng thuốc. Tuy nhiên, có một số giới hạn cần được phân biệt.

Thứ nhất, không phải mọi trường hợp nhiễm trùng đều cần kháng sinh. Vì vậy, giảm số ca mắc bệnh không đồng nghĩa số đơn kháng sinh sẽ giảm với cùng tỷ lệ.

Thứ hai, bằng chứng về tác động của từng biện pháp phòng ngừa đối với nhu cầu sử dụng kháng sinh không đồng đều. Chẳng hạn, đối với vaccine cúm, đã có các thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy giảm một số chỉ số sử dụng kháng sinh. Nhưng bằng chứng đối với những vaccine khác hoặc các nhóm dân số khác vẫn còn hạn chế.

Thứ ba, giảm sử dụng kháng sinh không tự động chứng minh giảm tỷ lệ vi khuẩn kháng thuốc. Để xác định tác động này, cần có những dữ liệu vi sinh và nghiên cứu phù hợp.

Thứ tư, những báo cáo sử dụng mô hình dự báo giúp ước tính lợi ích có thể đạt được khi mở rộng phòng ngừa, nhưng không nên được diễn đạt như kết quả đã quan sát thực tế.

Cuối cùng, khả năng thực hiện các biện pháp phòng bệnh còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội và hạ tầng y tế. Không thể chỉ yêu cầu thay đổi hành vi cá nhân mà bỏ qua khả năng tiếp cận nước sạch, vaccine, môi trường sống an toàn và dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Nhận thức đúng những giới hạn này giúp tránh phóng đại hiệu quả phòng bệnh, đồng thời xác định chính xác vai trò của từng biện pháp trong chiến lược kiểm soát kháng kháng sinh.

Kết luận

Phòng ngừa nhiễm khuẩn là một thành phần thiết yếu của chiến lược sử dụng kháng sinh có trách nhiệm.

Khi nguy cơ mắc và lây truyền những bệnh nhiễm trùng có thể phòng tránh được giảm xuống, nhu cầu sử dụng kháng sinh trong một số bệnh cảnh cũng có thể giảm theo. Tiêm chủng, vệ sinh tay, phòng ngừa bệnh hô hấp, nước sạch, an toàn thực phẩm và kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế đều có vai trò trong quá trình này.

Tuy nhiên, hiệu quả đối với nhu cầu sử dụng kháng sinh và tình trạng kháng thuốc cần được đánh giá theo từng biện pháp, từng bệnh cảnh và mức độ chắc chắn của bằng chứng. Phòng ngừa không thể thay thế việc chẩn đoán và điều trị phù hợp khi người bệnh thực sự cần chăm sóc.

Chăm sóc sức khỏe chủ động không chỉ bắt đầu khi có triệu chứng, mà còn từ những hành động phòng bệnh được duy trì trong đời sống và được hỗ trợ bởi một hệ thống y tế an toàn, dễ tiếp cận.

Giảm nguy cơ nhiễm trùng từ sớm chính là một cách góp phần giảm nhu cầu điều trị bằng kháng sinh và bảo vệ hiệu quả của những thuốc thiết yếu này cho cộng đồng.

Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức khoa học và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc tư vấn y tế cá nhân.

Tài liệu tham khảo

  1. Ho CS, Wong CTH, Aung TT, Lakshminarayanan R, Mehta JS, Rauz S, et al. Antimicrobial resistance: a concise update. Lancet Microbe. 2025;6:100947. doi:10.1016/j.lanmic.2024.07.010.
  2. GBD 2021 Antimicrobial Resistance Collaborators. Global burden of bacterial antimicrobial resistance 1990–2021: a systematic analysis with forecasts to 2050. Lancet. 2024;404(10459):1199–1226. doi:10.1016/S0140-6736(24)01867-1.
  3. World Health Organization. Global report on infection prevention and control 2024. Geneva: World Health Organization; 2024.
  4. Buckley BS, Henschke N, Bergman H, Skidmore B, Klemm EJ, Villanueva G, et al. Impact of vaccination on antibiotic usage: a systematic review and meta-analysis. Clin Microbiol Infect. 2019;25(10):1213–1225. doi:10.1016/j.cmi.2019.06.030.
  5. van Heuvel L, Paget J, Dückers M, Caini S. The impact of influenza and pneumococcal vaccination on antibiotic use: an updated systematic review and meta-analysis. Antimicrob Resist Infect Control. 2023;12:70. doi:10.1186/s13756-023-01272-6.
  6. World Health Organization. Estimating the impact of vaccines in reducing antimicrobial resistance and antibiotic use: technical report. Geneva: World Health Organization; 2024. ISBN: 9789240098787.
  7. World Health Organization. Guidelines on hand hygiene in community settings. Geneva: World Health Organization; 2025. ISBN: 9789240116559.
  8. Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Respiratory Illnesses. Atlanta (GA): CDC; updated 2025 Aug 18.
  9. Centers for Disease Control and Prevention. Taking Steps for Cleaner Air for Respiratory Virus Prevention. Atlanta (GA): CDC; updated 2025 Aug 18.
  10. World Health Organization. Five keys to safer food manual. Geneva: World Health Organization; 2006. ISBN: 9789241594639.

Minh bạch tài trợ, xung đột lợi ích và giới hạn nguồn

Tổng quan của Ho và cộng sự (2025) có công bố quan hệ tư vấn, quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích thương mại liên quan đến công nghệ kháng khuẩn của một số đồng tác giả. Nghiên cứu được sử dụng làm nguồn nền tảng về cơ chế và chiến lược quản lý kháng thuốc, không phải bằng chứng trực tiếp về hiệu quả của từng hành vi phòng bệnh.

Nghiên cứu GBD 2021 nhận tài trợ từ Fleming Fund thuộc Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Vương quốc Anh và Wellcome Trust. Đây là nghiên cứu ước tính gánh nặng bệnh tật và dự báo, không phải thử nghiệm đánh giá trực tiếp một can thiệp phòng ngừa cụ thể.

Tổng quan của Buckley và cộng sự (2019) được thực hiện với sự hỗ trợ của Wellcome Trust. Nghiên cứu phân loại mức độ chắc chắn theo GRADE và ghi nhận bằng chứng còn hạn chế đối với nhiều loại vaccine và nhóm dân số.

Tổng quan của van Heuvel và cộng sự (2023) nhận tài trợ từ Sanofi, một doanh nghiệp trong lĩnh vực vaccine. Nhóm tác giả công bố đơn vị tài trợ không tham gia thu thập, phân tích, diễn giải dữ liệu hoặc viết bản thảo; một đồng tác giả cũng khai báo quan hệ tài trợ nghiên cứu của viện công tác với các tổ chức, trong đó có Sanofi. Vì vậy, nghiên cứu được sử dụng như bằng chứng bổ sung và cần được xem xét cùng những nguồn độc lập.

Báo cáo WHO năm 2024 về tác động của vaccine có sử dụng mô hình ước tính, vì vậy kết quả dự báo không nên được diễn đạt như lợi ích đã được quan sát trực tiếp. Các hướng dẫn WHO và CDC được sử dụng để xây dựng khuyến nghị phòng ngừa trong cộng đồng và tại cơ sở y tế. Việc áp dụng tại Việt Nam cần phù hợp với tình hình dịch tễ, khả năng tiếp cận dịch vụ và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *