Tóm tắt
Kháng kháng sinh đang đặt ra những thách thức đối với hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn, an toàn người bệnh và tính bền vững của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Đây không chỉ là hệ quả của việc sử dụng thuốc không hợp lý ở từng cá nhân, mà còn liên quan đến phòng ngừa nhiễm khuẩn, chất lượng chẩn đoán, khả năng tiếp cận điều trị, hệ thống giám sát và những yếu tố thuộc môi trường, chăn nuôi, sản xuất thực phẩm.
Các bằng chứng và hướng dẫn hiện hành cho thấy ứng phó với kháng kháng sinh cần sự phối hợp giữa người dân, nhân viên y tế, cơ sở khám chữa bệnh và cơ quan quản lý. Mục tiêu không phải là hạn chế kháng sinh bằng mọi giá, mà là sử dụng thuốc khi cần thiết, lựa chọn điều trị phù hợp, phòng ngừa những nhiễm khuẩn có thể phòng tránh và bảo đảm tiếp cận thuốc hiệu quả.
Bài viết phân tích cơ sở khoa học, những trách nhiệm ở các cấp độ khác nhau và định hướng hành động nhằm góp phần bảo vệ hiệu quả của kháng sinh trong hiện tại và tương lai.
Từ khóa: Kháng kháng sinh; quản lý sử dụng kháng sinh; an toàn người bệnh; sức khỏe cộng đồng; phòng ngừa nhiễm khuẩn; giám sát kháng thuốc; Một Sức khỏe.
1. Vì sao bảo vệ hiệu quả kháng sinh là một vấn đề y tế công cộng?
Kháng sinh là một trong những thành tựu quan trọng của y học hiện đại. Thuốc giúp điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn và hỗ trợ bảo đảm an toàn cho các hoạt động chăm sóc y tế khi có nguy cơ nhiễm khuẩn.
Tuy nhiên, khả năng điều trị có thể bị suy giảm khi vi khuẩn hình thành hoặc thu nhận những đặc tính giúp chúng chống lại tác dụng của kháng sinh.
Kháng kháng sinh (antibiotic resistance) xảy ra khi vi khuẩn không còn nhạy cảm với một hoặc nhiều loại kháng sinh vốn có tác dụng chống lại chúng. Đây là sự thay đổi ở vi khuẩn, không phải hiện tượng cơ thể con người trở nên quen thuốc.
Khi nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc xảy ra, bác sĩ có thể gặp khó khăn hơn trong lựa chọn điều trị. Một số trường hợp cần sử dụng những phương án thay thế, theo dõi chặt chẽ hơn hoặc điều trị kéo dài. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhiễm khuẩn kháng thuốc đều dẫn đến thất bại điều trị; kết quả còn phụ thuộc vào tác nhân, vị trí nhiễm khuẩn, tình trạng người bệnh và những lựa chọn điều trị còn hiệu quả.
Theo nghiên cứu GBD 2021 Antimicrobial Resistance Collaborators, công bố trên The Lancet năm 2024, kháng thuốc ở vi khuẩn được ước tính có liên quan đến khoảng 4,71 triệu ca tử vong trên toàn cầu trong năm 2021. Trong đó, khoảng 1,14 triệu ca tử vong được ước tính là do kháng thuốc trực tiếp gây ra theo định nghĩa phản thực tế của nghiên cứu.
Hai khái niệm này không đồng nghĩa. Số ca tử vong liên quan đến kháng thuốc phản ánh gánh nặng rộng hơn, trong khi số ca tử vong quy cho kháng thuốc thể hiện phần gánh nặng ước tính có thể tránh được nếu vi khuẩn gây bệnh nhạy cảm với thuốc.
Đây là những kết quả từ mô hình phân tích dịch tễ học, đi kèm khoảng bất định và phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào, không phải số ca tử vong được xác nhận trực tiếp tại mọi quốc gia.
Những kết quả này cho thấy bảo vệ hiệu quả của kháng sinh không chỉ phục vụ người đang điều trị nhiễm khuẩn, mà còn gắn với năng lực bảo vệ sức khỏe của cả cộng đồng.
2. Kiểm soát kháng thuốc không đồng nghĩa sử dụng càng ít kháng sinh càng tốt
Một cách hiểu cần được làm rõ là phòng, chống kháng thuốc không có nghĩa mọi trường hợp sử dụng kháng sinh đều cần được hạn chế.
Trong những bệnh nhiễm khuẩn có chỉ định phù hợp, kháng sinh có thể đóng vai trò thiết yếu và việc trì hoãn điều trị có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Ngược lại, sử dụng kháng sinh khi không cần thiết, lựa chọn thuốc không phù hợp hoặc sử dụng không đúng kế hoạch điều trị có thể làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn và thúc đẩy áp lực chọn lọc đối với vi khuẩn kháng thuốc.
Sự xuất hiện và phát triển kháng thuốc chịu ảnh hưởng của các quá trình sinh học tự nhiên, bao gồm đột biến và trao đổi vật liệu di truyền giữa vi khuẩn. Việc sử dụng kháng sinh tạo điều kiện chọn lọc, giúp những vi khuẩn có đặc tính đề kháng có thể tồn tại và lan rộng trong những hoàn cảnh nhất định.
Vì vậy, mục tiêu của quản lý sử dụng kháng sinh (antimicrobial stewardship) là tối ưu hóa điều trị: sử dụng thuốc khi có chỉ định, lựa chọn phù hợp với tình trạng bệnh và thường xuyên xem xét lại phương án khi có thêm thông tin.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh rằng quản lý sử dụng thuốc hợp lý phải được triển khai cùng với việc cải thiện khả năng tiếp cận những kháng sinh cần thiết. Thiếu tiếp cận điều trị hiệu quả cũng có thể làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và tử vong do nhiễm khuẩn.
Do đó, bảo vệ hiệu quả kháng sinh là sự cân bằng giữa hai yêu cầu không thể tách rời: hạn chế sử dụng thuốc không phù hợp và không để người thực sự cần điều trị bị thiếu thuốc hoặc chậm tiếp cận chăm sóc.
3. Người dân có vai trò gì trong việc bảo vệ hiệu quả kháng sinh?
Đối với cộng đồng, sử dụng kháng sinh có trách nhiệm bắt đầu từ hiểu đúng bản chất của thuốc và trao đổi với nhân viên y tế khi cần điều trị.
Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với những bệnh nhiễm khuẩn phù hợp, không điều trị các bệnh do virus như cảm lạnh hoặc cúm. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh có thể tự phân biệt chính xác nguyên nhân gây bệnh chỉ dựa trên triệu chứng.
Một số biểu hiện như sốt, ho hoặc đau họng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh cảnh khác nhau. Vì vậy, quyết định sử dụng kháng sinh cần dựa trên đánh giá lâm sàng phù hợp.
Theo CDC, người bệnh không nên tự sử dụng kháng sinh được kê cho người khác, không giữ thuốc còn thừa để dùng cho lần mắc bệnh sau và không gây áp lực yêu cầu kê kháng sinh khi nhân viên y tế đánh giá thuốc chưa cần thiết.
Khi được kê đơn, người bệnh cần hiểu mục tiêu điều trị, cách sử dụng thuốc, thời gian điều trị dự kiến và những dấu hiệu cần liên hệ lại với cơ sở y tế.
Sử dụng thuốc theo hướng dẫn không đồng nghĩa tiếp tục điều trị bất kể tình trạng sức khỏe thay đổi. Khi xuất hiện tác dụng không mong muốn, diễn tiến bệnh không thuận lợi hoặc khó khăn trong sử dụng thuốc, người bệnh cần được nhân viên y tế đánh giá để có hướng xử trí phù hợp.
Những hành vi này không thể tự mình giải quyết toàn bộ vấn đề kháng thuốc. Tuy nhiên, chúng là những thành phần cần thiết của quá trình sử dụng thuốc an toàn và góp phần hạn chế các tình huống dùng kháng sinh không phù hợp.
4. Trách nhiệm của nhân viên y tế và cơ sở khám chữa bệnh
Nếu người bệnh cần hiểu và thực hiện kế hoạch điều trị, nhân viên y tế và cơ sở khám chữa bệnh chịu trách nhiệm chuyên môn trong đánh giá, chỉ định, theo dõi và cải thiện chất lượng sử dụng kháng sinh.
Theo bộ công cụ quản lý sử dụng thuốc kháng vi sinh vật của WHO, chương trình quản lý kháng sinh tại cơ sở y tế cần có tổ chức, nhân lực, hướng dẫn chuyên môn và hệ thống theo dõi phù hợp.
Trong thực hành, việc lựa chọn kháng sinh cần căn cứ vào bệnh cảnh, mức độ nghiêm trọng, yếu tố nguy cơ và những thông tin xét nghiệm sẵn có. Khi cần điều trị theo kinh nghiệm trước khi xác định chính xác tác nhân gây bệnh, phương án này vẫn phải dựa trên đánh giá lâm sàng và được xem xét lại khi có dữ liệu mới.
Xét nghiệm vi sinh và thử độ nhạy cảm với kháng sinh có thể giúp bác sĩ lựa chọn hoặc điều chỉnh thuốc trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, không phải mọi bệnh nhiễm khuẩn đều cần cùng một loại xét nghiệm, và kết quả xét nghiệm phải được giải thích trong bối cảnh lâm sàng.
Bên cạnh lựa chọn thuốc, các hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế giúp hạn chế nguy cơ lây truyền tác nhân gây bệnh, bao gồm cả vi khuẩn kháng thuốc.
Những hoạt động như vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ theo chỉ định, vệ sinh môi trường chăm sóc và thực hiện quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn cần được triển khai như một phần của chất lượng dịch vụ y tế.
Cách tiếp cận này cho thấy sử dụng kháng sinh có trách nhiệm không thể chỉ dựa vào việc nhắc người bệnh tuân thủ đơn thuốc. Nó cần được hỗ trợ bằng năng lực chẩn đoán, chăm sóc, dược lâm sàng và quản trị chất lượng tại cơ sở khám chữa bệnh.
5. Phòng ngừa nhiễm khuẩn có ý nghĩa gì đối với chiến lược dài hạn?
Bên cạnh sử dụng thuốc hợp lý, phòng ngừa nhiễm khuẩn giữ vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng bệnh tật và nhu cầu điều trị.
Khi một bệnh nhiễm khuẩn có thể phòng tránh được ngăn chặn thành công, người bệnh không phải đối diện với những nguy cơ sức khỏe và nhu cầu sử dụng thuốc có thể phát sinh từ chính bệnh nhiễm khuẩn đó.
Các biện pháp như tiêm chủng theo khuyến cáo, vệ sinh tay, sử dụng nước sạch, bảo đảm điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm và kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế có vai trò khác nhau tùy theo tác nhân và hoàn cảnh.
Tổng quan của Ho và cộng sự trên The Lancet Microbe năm 2025 nhấn mạnh rằng phòng ngừa nhiễm khuẩn, tiêm chủng và cải thiện điều kiện nước sạch, vệ sinh là những thành phần quan trọng trong ứng phó với kháng thuốc.
Một số loại vaccine có thể giúp phòng ngừa trực tiếp bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn. Những vaccine phòng bệnh do virus cũng có thể góp phần giảm các tình huống bệnh lý hoặc biến chứng dẫn đến nhu cầu sử dụng kháng sinh trong một số hoàn cảnh.
Tuy nhiên, hiệu quả đối với sử dụng kháng sinh và kháng thuốc khác nhau giữa từng loại vaccine, bệnh cảnh và quần thể. Không thể khẳng định mọi biện pháp phòng ngừa đều có tác động giống nhau lên tình trạng kháng thuốc.
Phòng ngừa vì vậy là một phần của chiến lược tổng thể, nhưng không thay thế nhu cầu chẩn đoán và điều trị kịp thời khi nhiễm khuẩn xảy ra.

6. Tại sao cần hệ thống giám sát và dữ liệu khoa học?
Kháng thuốc thay đổi theo thời gian, địa điểm, loại vi khuẩn và loại kháng sinh. Một phương án điều trị phù hợp với khu vực này hoặc trong giai đoạn trước không nhất thiết phản ánh chính xác đặc điểm đề kháng tại nơi khác.
Do đó, giám sát kháng thuốc giữ vai trò quan trọng trong việc xác định xu hướng, hỗ trợ xây dựng hướng dẫn chuyên môn và đánh giá hiệu quả các chương trình can thiệp.
WHO đã thiết lập Hệ thống giám sát toàn cầu về kháng thuốc và sử dụng thuốc kháng vi sinh vật (GLASS) nhằm hỗ trợ các quốc gia thu thập, chuẩn hóa và phân tích dữ liệu.
Báo cáo giám sát kháng kháng sinh toàn cầu năm 2025 của WHO tổng hợp dữ liệu từ hơn 23 triệu trường hợp nhiễm khuẩn được xác nhận bằng xét nghiệm vi khuẩn học, với dữ liệu của 104 quốc gia trong năm 2023.
Theo các ước tính trong báo cáo, khoảng một trong sáu trường hợp nhiễm khuẩn do vi khuẩn được xác nhận bằng xét nghiệm, thuộc những nhóm bệnh và tác nhân được phân tích, có biểu hiện kháng với kháng sinh điều trị trong năm 2023.
Con số này không có nghĩa một trong sáu người mắc mọi loại nhiễm trùng trên thế giới đều có vi khuẩn kháng thuốc. Dữ liệu giám sát chịu ảnh hưởng của khả năng xét nghiệm, hệ thống báo cáo, đặc điểm bệnh nhân và mức độ bao phủ giữa các quốc gia.
Vì vậy, cùng với việc mở rộng hệ thống giám sát, chất lượng và khả năng đại diện của dữ liệu cần liên tục được cải thiện.
Một hệ thống giám sát có chất lượng giúp tạo cơ sở khoa học cho các quyết định y tế công cộng, thay vì chỉ dựa vào những nhận định chung về tình hình kháng thuốc.
7. Từ hành vi cá nhân đến chính sách công: Hướng tiếp cận của Việt Nam và thế giới
Kháng thuốc không chỉ là vấn đề của hoạt động kê đơn trong ngành y tế. Việc sử dụng thuốc kháng vi sinh vật trong sức khỏe con người, thú y và sản xuất thực phẩm, cùng những yếu tố môi trường, có thể tác động đến sự xuất hiện và lan truyền những vi sinh vật kháng thuốc.
Vì vậy, các chiến lược hiện nay ngày càng nhấn mạnh cách tiếp cận Một Sức khỏe (One Health), coi sức khỏe con người, động vật, thực vật và hệ sinh thái có những mối liên hệ cần được xem xét đồng thời.
Tháng 5/2026, Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đã thông qua Kế hoạch hành động toàn cầu cập nhật về kháng thuốc giai đoạn 2026–2036. Kế hoạch nhấn mạnh phòng ngừa, sử dụng thuốc kháng vi sinh vật có trách nhiệm, tăng cường giám sát, đổi mới khoa học và phối hợp liên ngành.
Tại Việt Nam, Quyết định số 1121/QĐ-TTg ngày 25/9/2023 phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Chiến lược xác định phòng, chống kháng thuốc là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, đồng thời đặt trọng tâm vào nâng cao nhận thức, củng cố giám sát, sử dụng thuốc hợp lý và phối hợp giữa những lĩnh vực liên quan.
Tiếp đó, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3534/QĐ-BYT ngày 12/11/2025, phê duyệt Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026–2030.
Sự hiện diện của các chiến lược và kế hoạch này tạo nền tảng chính sách cho các hoạt động phòng, chống kháng thuốc. Tuy nhiên, việc ban hành văn bản không đồng nghĩa mọi mục tiêu đã được hoàn thành. Hiệu quả thực tế cần được đánh giá thông qua triển khai, giám sát, chất lượng dữ liệu và các chỉ số kết quả phù hợp.
Điều đó cũng cho thấy cộng đồng không thể thay thế trách nhiệm của hệ thống y tế và cơ quan quản lý. Ngược lại, chính sách công cần tạo điều kiện để người dân có kiến thức, tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp và sử dụng thuốc an toàn.
8. Những công nghệ mới có thể giải quyết hoàn toàn kháng thuốc?
Nghiên cứu khoa học đang tìm kiếm các phương án mới để điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc, đồng thời cải thiện khả năng chẩn đoán và theo dõi.
Một số hướng tiếp cận được nghiên cứu gồm phát triển kháng sinh mới, liệu pháp thực khuẩn thể (bacteriophage therapy), những phân tử có hoạt tính kháng khuẩn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự đoán tính nhạy cảm với thuốc hoặc tìm kiếm hợp chất tiềm năng.
Tổng quan của Ho và cộng sự năm 2025 mô tả những tiến bộ trong các lĩnh vực này, nhưng mức độ trưởng thành của bằng chứng rất khác nhau. Nhiều ứng dụng vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng, thử nghiệm nhỏ hoặc phát triển công nghệ.
Kết quả tích cực trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa một phương pháp đã được chứng minh có hiệu quả và an toàn ở người. Một công nghệ có tiềm năng cũng chưa chắc đã sẵn sàng để sử dụng rộng rãi trong thực hành.
Vì vậy, những hướng nghiên cứu này cần được tiếp tục đánh giá bằng các nghiên cứu phù hợp, bao gồm hiệu quả lâm sàng, an toàn, khả năng triển khai và tính công bằng trong tiếp cận.
Đổi mới khoa học có vai trò quan trọng, nhưng không thay thế các biện pháp đã có cơ sở vững chắc như phòng ngừa nhiễm khuẩn, chẩn đoán phù hợp, quản lý sử dụng kháng sinh và tăng cường năng lực hệ thống y tế.
9. Làm thế nào để chuyển hiểu biết thành hành động có trách nhiệm?
Sau khi hiểu cơ chế kháng thuốc và những hệ quả đối với chăm sóc sức khỏe, câu hỏi thiết thực không chỉ là làm thế nào để tránh sử dụng kháng sinh sai cách, mà còn là mỗi cá nhân và tổ chức có thể đóng góp điều gì trong phạm vi trách nhiệm của mình.
Đối với người dân, hành động phù hợp bắt đầu từ không tự sử dụng kháng sinh khi chưa được đánh giá chuyên môn, không chia sẻ thuốc, chủ động hỏi về kế hoạch điều trị và tiếp cận chăm sóc khi có dấu hiệu bệnh tiến triển bất thường.
Đối với gia đình và cộng đồng, việc duy trì những thói quen phòng ngừa nhiễm khuẩn, thực hiện tiêm chủng theo khuyến cáo và tiếp cận thông tin sức khỏe từ nguồn đáng tin cậy có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc không cần thiết.
Đối với nhân viên y tế, trách nhiệm cốt lõi là chỉ định dựa trên đánh giá chuyên môn, cung cấp thông tin rõ ràng, theo dõi điều trị và tham gia cải thiện chất lượng sử dụng kháng sinh.
Đối với cơ sở khám chữa bệnh, những chương trình quản lý kháng sinh, kiểm soát nhiễm khuẩn, bảo đảm chất lượng xét nghiệm và an toàn người bệnh cần được duy trì như các hoạt động thường xuyên.
Đối với các cơ quan quản lý, trọng tâm là tạo điều kiện cho việc giám sát, bảo đảm tiếp cận thuốc cần thiết, xây dựng năng lực chuyên môn và phối hợp chính sách giữa những lĩnh vực liên quan.
Những trách nhiệm này không có ý nghĩa thay thế cho nhau, mà cần kết hợp để tạo thành một hệ thống ứng phó phù hợp với tính chất phức tạp của tình trạng kháng thuốc.
Kết luận
Bảo vệ hiệu quả kháng sinh là một nhiệm vụ dài hạn của y tế công cộng, đòi hỏi sự cân bằng giữa sử dụng thuốc hợp lý và bảo đảm khả năng tiếp cận điều trị cần thiết.
Các bằng chứng khoa học và định hướng chính sách hiện nay cho thấy không có một giải pháp đơn lẻ nào đủ để kiểm soát toàn bộ vấn đề kháng kháng sinh. Phòng ngừa nhiễm khuẩn, chẩn đoán phù hợp, quản lý sử dụng thuốc, giám sát, nghiên cứu và phối hợp liên ngành đều giữ những vai trò khác nhau.
Từ góc nhìn chăm sóc sức khỏe chủ động, hiểu đúng về kháng sinh giúp người dân tham gia tốt hơn vào những quyết định liên quan đến sức khỏe, trong khi hệ thống y tế có trách nhiệm cung cấp dịch vụ an toàn, dựa trên bằng chứng và bảo đảm khả năng tiếp cận điều trị.
Bảo vệ hiệu quả của kháng sinh hôm nay không chỉ là hạn chế những cách sử dụng không phù hợp, mà còn là duy trì khả năng điều trị hiệu quả và công bằng cho người bệnh trong tương lai.
Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức khoa học và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc tư vấn y tế cá nhân.
Tài liệu tham khảo
- Ho CS, Wong CTH, Aung TT, Lakshminarayanan R, Mehta JS, Rauz S, et al. Antimicrobial resistance: a concise update. Lancet Microbe. 2025;6:100947. doi:10.1016/j.lanmic.2024.07.010.
- GBD 2021 Antimicrobial Resistance Collaborators. Global burden of bacterial antimicrobial resistance 1990–2021: a systematic analysis with forecasts to 2050. Lancet. 2024;404:1199–1226. doi:10.1016/S0140-6736(24)01867-1.
- World Health Organization. Global antibiotic resistance surveillance report 2025. Geneva: World Health Organization; 2025. ISBN: 9789240116337.
- World Health Organization. Antimicrobial resistance. Fact sheet. Geneva: World Health Organization; 2026 Jul 16.
- World Health Organization. The World Health Assembly adopts updated Global Action Plan on Antimicrobial Resistance (2026–2036). Departmental update. Geneva: World Health Organization; 2026 May 25.
- World Health Organization. Antimicrobial stewardship programmes in health-care facilities in low- and middle-income countries: a WHO practical toolkit. Geneva: World Health Organization; 2019. ISBN: 9789241515481.
- Centers for Disease Control and Prevention. Healthy Habits: Antibiotic Do’s and Don’ts. Atlanta (GA): Centers for Disease Control and Prevention; 2025 Sep 23.
- Thủ tướng Chính phủ. Quyết định số 1121/QĐ-TTg ngày 25 tháng 9 năm 2023 phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc tại Việt Nam giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Hà Nội: Thủ tướng Chính phủ; 2023.
- Bộ Y tế. Quyết định số 3534/QĐ-BYT ngày 12 tháng 11 năm 2025 phê duyệt Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026–2030. Hà Nội: Bộ Y tế; 2025.
- World Health Organization. Global call to action to address antimicrobial resistance: an appeal for keeping our medicines against infectious diseases effective to save lives. Geneva: World Health Organization; 2025 Oct 7.
Minh bạch nguồn và xung đột lợi ích
Tổng quan của Ho và cộng sự công bố một số quan hệ tư vấn, quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích thương mại liên quan đến công nghệ kháng khuẩn của các đồng tác giả. Nguồn này được sử dụng để mô tả cơ chế, chiến lược kiểm soát kháng thuốc và những hướng nghiên cứu, không nhằm khuyến nghị sử dụng một sản phẩm cụ thể.
Nghiên cứu GBD 2021 nhận tài trợ từ Fleming Fund thông qua Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Vương quốc Anh và Wellcome Trust. Các tác giả cho biết bên tài trợ không tham gia thiết kế, thu thập, phân tích và diễn giải dữ liệu hoặc viết báo cáo theo vai trò được công bố. Những kết quả của nghiên cứu là ước tính mô hình, không phải số liệu đếm trực tiếp trên toàn bộ dân số thế giới.
Tài liệu WHO, CDC và các văn bản của Việt Nam được sử dụng làm căn cứ hướng dẫn, giám sát và chính sách. Sự tồn tại của chương trình hoặc mục tiêu chính sách không được diễn giải thành bằng chứng cho thấy chương trình đã đạt hiệu quả trong thực tế.

