Từ người thầy thuốc, nhà quản lý địa phương đến Thứ trưởng Bộ Y tế và Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, TTND.PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên đã trải qua nhiều vị trí với phạm vi trách nhiệm ngày càng rộng. Qua mỗi chặng đường, bà vẫn giữ một mối quan tâm xuyên suốt: làm sao để tri thức y khoa đi vào thực tiễn, để tiếng nói của người thầy thuốc đến gần hơn với chính sách và đời sống. Khả năng tập hợp đội ngũ trí thức, kết nối những kinh nghiệm khác nhau vì sức khỏe người dân đã trở thành dấu ấn riêng của bà.
Trong chặng đường 2016 – 2026, TTND.PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam qua hai nhiệm kỳ liên tiếp. Đây là giai đoạn Tổng hội mở rộng mạng lưới, tăng cường hoạt động tư vấn, phản biện, đào tạo, nghiên cứu, xuất bản, hợp tác quốc tế và phát huy trách nhiệm xã hội.
Những kết quả ấy là thành quả của tập thể Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, các Phó Chủ tịch, chuyên gia, hội thành viên và các đơn vị trực thuộc. Dấu ấn cá nhân của PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên được thể hiện rõ nhất ở vai trò định hướng, kết nối, điều phối và đại diện cho tiếng nói của cộng đồng y học Việt Nam.
Nền tảng của người thầy thuốc
Y khoa là điểm xuất phát của PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên. Danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, học hàm Phó Giáo sư và học vị Tiến sĩ ghi nhận quá trình hoạt động chuyên môn, nghiên cứu và cống hiến lâu dài của bà đối với ngành y tế. Nền tảng học thuật và thực tiễn nghề y đã góp phần tạo nên cách tiếp cận của bà khi bước vào quản lý: coi trọng chứng cứ, lắng nghe thực tiễn và đặt quyền lợi của người bệnh trong mối quan hệ với chất lượng của cả hệ thống y tế.
Trong thời gian công tác tại Bắc Ninh, bà từng giữ cương vị Phó Chủ tịch UBND tỉnh. Từ chuyên môn y tế, bà bước sang không gian quản trị rộng hơn, liên quan đến chính sách xã hội, lao động, người có công và đời sống dân sinh.
Đó là bước chuyển đòi hỏi một tầm nhìn rộng hơn. Từ câu chuyện của từng người bệnh, người bác sĩ bước vào những bài toán về sức khỏe, an sinh và đời sống của cả cộng đồng. Sự quan tâm đến con người vẫn ở đó, nhưng nay cần được chuyển thành những quyết định có thể chạm tới nhiều người hơn.
Kinh nghiệm ấy tiếp tục được phát huy khi bà đảm nhiệm cương vị Thứ trưởng Bộ Y tế, theo phân công lãnh đạo Bộ năm 2013, bà trực tiếp phụ trách khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế, y học cổ truyền, hành nghề y tư nhân và theo dõi một hệ thống gồm nhiều bệnh viện tuyến trung ương và bệnh viện thuộc các trường đại học y – dược.
Trọng trách trực tiếp phụ trách lĩnh vực khám, chữa bệnh – một trong những trụ cột quan trọng nhất của quản lý y tế, nơi mọi chính sách cuối cùng được kiểm nghiệm qua chất lượng điều trị và sự an toàn của người bệnh chính là nơi năng lực lãnh đạo của bà một lần nữa được tôi luyện ở mức độ cao nhất.
Công việc ấy đặt người quản lý trước toàn bộ áp lực từ xã hội và nhà nước, trước những vấn đề khó nhất của hệ thống: chất lượng bệnh viện, sử dụng thuốc, quy trình chuyên môn, thái độ phục vụ, an toàn người bệnh và xử lý sự cố y khoa. Thực tế bà đã chỉ đạo triển khai đổi mới phong cách phục vụ lấy sự hài lòng của người bệnh làm trung tâm, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng; trực tiếp xử lý các tình huống sự cố nghiêm trọng bằng cách yêu cầu đình chỉ hoạt động liên quan, thành lập hội đồng chuyên môn và rà soát quy trình kỹ thuật, thuốc, vật tư, cơ sở vật chất và nhân lực…
Một dấu ấn khác của PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên trong giai đoạn công tác tại Bộ Y Tế đó là lĩnh vực bảo hiểm. Bà sớm phải đối diện với một bài toán luôn khó của quản lý y tế: mở rộng quyền lợi và tạo thuận lợi cho người bệnh nhưng đồng thời phải bảo đảm khả năng chi trả của quỹ. Năm 2004, bà đã trực tiếp chỉ đạo đánh giá thực tế về thanh toán vật tư tiêu hao y tế, đặc biệt với những vật tư có mức thanh toán lớn, làm cơ sở xây dựng mức chi trả “đảm bảo khả năng thanh toán của quỹ BHYT”; đồng thời yêu cầu các bệnh viện chấn chỉnh cung ứng vật tư để tạo thuận lợi cho người bệnh và cho quá trình thanh toán. Cách xử lý ấy cho thấy bảo hiểm y tế, dưới góc nhìn quản lý, không đơn thuần là câu chuyện tăng hay giảm chi. Đó là bài toán tìm điểm cân bằng giữa ba yêu cầu: người dân được tiếp cận dịch vụ cần thiết, cơ sở y tế có điều kiện cung cấp dịch vụ phù hợp và quỹ bảo hiểm duy trì được khả năng chi trả lâu dài. Những năm sau đó, bà tiếp tục tham gia xây dựng cơ chế BHYT ở cấp quốc gia, trong đó có việc cùng Bộ Tài chính ký các thông tư hướng dẫn thực hiện BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện năm 2005.
Từ những hoạt động đó, các vấn đề không chỉ được bà và những cộng sự của mình nhìn qua tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế, mà còn gắn với chất lượng khám, chữa bệnh, hiệu quả sử dụng quỹ, năng lực của tuyến cơ sở và quyền lợi thực tế của người dân. Đây cũng là điểm nối rõ nét giữa người thầy thuốc và nhà quản lý trong PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên: chính sách phải được kiểm chứng bằng khả năng phục vụ người bệnh.
Chính quãng thời gian chỉ đạo chuyên trách tại Bộ Y tế giúp bà tích lũy một trải nghiệm đặc biệt toàn diện: hiểu y tế không chỉ từ góc độ chính sách, mà từ nơi chính sách đi vào bệnh viện, tác động tới người thầy thuốc và cuối cùng là người bệnh. Đây cũng là nền tảng quan trọng để sau này, trên cương vị Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, bà có thể kết nối tiếng nói chuyên môn với yêu cầu quản lý và những vấn đề thực tiễn của hệ thống y tế.
Từ nhà quản lý đến người kết nối trí thức
Năm 2016, sau khi thôi giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên được Đại hội XVI bầu làm Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam. Năm 2021, bà tiếp tục được Đại hội XVII tín nhiệm bầu giữ cương vị Chủ tịch nhiệm kỳ 2021–2026.
Bước sang Tổng hội là một sự chuyển vai đặc biệt. Ở cơ quan quản lý nhà nước, người lãnh đạo có hệ thống hành chính và thẩm quyền được giao. Tổng hội Y học Việt Nam lại là một tổ chức xã hội – nghề nghiệp, quy tụ nhiều giáo sư, bác sĩ, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành cùng các hội chuyên khoa và hội y học địa phương. Mỗi người mang đến một kinh nghiệm, một tiếng nói chuyên môn; để những tiếng nói ấy gặp nhau cần sự lắng nghe và tin cậy.
Trong một cộng đồng trí thức, sức mạnh không đến từ mệnh lệnh hành chính mà được hình thành từ uy tín chuyên môn, sự đồng thuận và khả năng đưa những con người có kinh nghiệm, quan điểm khác nhau cùng hướng về một mục tiêu chung.
Dấu ấn đáng chú ý của PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên trong hai nhiệm kỳ là chuyển kinh nghiệm quản lý nhà nước thành năng lực kết nối cộng đồng nghề nghiệp. Các hội nghị Ban Thường vụ, Ban Chấp hành mở rộng, hoạt động giao ban và làm việc với hội thành viên được duy trì. Phương thức làm việc tập thể góp phần phát huy vai trò của các Phó Chủ tịch, ban chuyên môn, hội thành viên, viện và trung tâm.
Trên cương vị Chủ tịch, bà giữ vai trò điều phối và đại diện Tổng hội trong các hoạt động chuyên môn, phản biện chính sách, hợp tác quốc tế và phục vụ cộng đồng. Điều đáng quý là từ những cuộc trao đổi giữa các chuyên gia, các vấn đề của ngành y tế có thêm góc nhìn để tìm lời giải. Ở đó, sự kết nối không dừng ở việc tập hợp con người, mà mở đường cho tri thức được sử dụng.
Góp phần đưa tiếng nói chuyên môn đến gần chính sách
Kinh nghiệm nhiều năm tại Bộ Y tế giúp PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên hiểu những vấn đề cơ quan quản lý cần tham vấn từ giới chuyên môn. Trải nghiệm ở địa phương giúp bà nhận diện khoảng cách giữa chính sách và quá trình tổ chức thực hiện.
Trong hai nhiệm kỳ PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên giữ cương vị Chủ tịch, Tổng hội phát huy sức mạnh kết tinh tri thức, tăng cường tham gia tư vấn, phản biện và giám sát xã hội; đóng góp ý kiến chất lượng đối với các dự thảo luật và văn bản liên quan đến khám bệnh, chữa bệnh, bảo hiểm y tế, dược, dân số và phòng bệnh.
Dấu ấn cá nhân của bà nằm ở việc thúc đẩy Tổng hội phát huy vai trò của một tổ chức trí thức độc lập: tập hợp chuyên gia, đối chiếu chính sách với thực tiễn cơ sở và chuyển các ý kiến chuyên môn thành những khuyến nghị có căn cứ.
Tuyến công việc về bảo hiểm y tế cũng được tiếp nối. Năm 2017, Tổng hội phối hợp với Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Bộ Y tế đánh giá nhanh việc sử dụng quỹ tại Thái Bình, Thanh Hóa, Quảng Nam và An Giang.
Từ quản lý bảo hiểm y tế ở tầm quốc gia đến huy động chuyên gia của Tổng hội tham gia đánh giá chính sách, bà Nguyễn Thị Xuyên cùng với Ban lãnh đạo của Tổng hội đã tạo được một đường nối giữa kinh nghiệm quản lý và vai trò phản biện của cộng đồng nghề nghiệp.
Dấu ấn hội nhập và bản lĩnh trong đại dịch
Năm 2018, Tổng hội Y học Việt Nam đăng cai Hội nghị lần thứ 18 của Hội Y học các nước Đông Nam Á – MASEAN tại Hà Nội. Cũng trong năm này, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên đảm nhiệm vai trò Chủ tịch MASEAN 02 nhiệm kỳ xuyên qua đại dịch Covid.
Đây là dấu mốc nổi bật trong hoạt động đối ngoại của Tổng hội cũng như của cá nhân của Chủ tịch Nguyễn Thị Xuyên, khẳng định nền tảng tri thức của Tổng hội, từ mở cửa để học hỏi dần chuyển sang khẳng định vị thế ngày càng rõ hơn trong cộng đồng y học khu vực.
Từ vai trò Chủ tịch Tổng hội đến Chủ tịch MASEAN, bà cũng đã góp phần kết nối các hiệp hội y khoa, thúc đẩy trao đổi chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm trước những thách thức chung về sức khỏe. Trong đại dịch COVID-19, khi dịch bệnh lan rộng, Chủ tịch Nguyễn Thị Xuyên cùng lãnh đạo Tổng hội kêu gọi các hội thành viên, chuyên gia và hội viên tham gia phòng, chống dịch; thúc đẩy truyền thông kiến thức y khoa chính xác, chia sẻ hướng dẫn chuyên môn và hỗ trợ các địa phương. Tổng hội đồng thời phối hợp tổ chức hội nghị trực tuyến MASEAN để các hiệp hội y khoa trong khu vực trao đổi kinh nghiệm ứng phó với đại dịch.
Trong những ngày dịch bệnh đặt hệ thống y tế trước thử thách lớn, việc tập hợp được tiếng nói chuyên môn và đưa tri thức đến đúng nơi cần đến mang một ý nghĩa thiết thực. Ban lãnh đạo Tổng hội và các hội từ trung ương đến địa phương đã kết nối chuyên gia, kết tinh trí tuệ và tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ y tế phụng sự xã hội trong những thời điểm đầy thách thức.
Tiếp tục lan tỏa giá trị kết nối tri thức y học
Qua nhiều vị trí khác nhau, hành trình của TTND.PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên cho thấy những dấu ấn cá nhân nhất quán: nền tảng chuyên môn của người thầy thuốc, tư duy hệ thống của nhà quản lý và khả năng tập hợp tài đức của người lãnh đạo một cộng đồng trí thức.
Hai nhiệm kỳ 2016–2026, tập thể Ban lãnh đạo đã tạo dựng một nền tảng quan trọng cho sự phát triển tiếp theo của Tổng hội. Trong nền tảng ấy có dấu ấn của người Chủ tịch đã dành nhiều năm tụ hội tài đức của đội ngũ thầy thuốc, đưa tiếng nói chuyên môn đến gần chính sách và mở rộng vị thế của y học Việt Nam trong khu vực.
Hành trình của TTND.PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên tiếp tục được nhận diện qua những mối nối bà góp phần cùng những cộng sự của mình vun đắp: giữa chuyên môn và chính sách, giữa các thế hệ thầy thuốc, giữa y học Việt Nam và đồng nghiệp trong khu vực. Khi những kết nối ấy được tiếp nối thành một hệ thống cùng sự đồng thuận và trách nhiệm, tinh thần phụng sự sức khỏe nhân dân của các thày thuốc, giá trị của Tổng hội y học sẽ ngày càng được nâng cao, vị thế của Y học Việt Nam sẽ ngày càng được khẳng định trên cộng đồng quốc tế.
Chính Nghĩa – Thanh Hoa
