Bề dày của một tổ chức nghề nghiệp không chỉ được đo bằng số năm tồn tại, mà còn được nhận diện qua những giá trị đã được tạo dựng, gìn giữ và tiếp tục trao truyền. Với Tổng hội Y học Việt Nam, hơn bảy thập niên đã đi qua là hành trình của nhiều thế hệ thầy thuốc, nhà khoa học và cán bộ y tế cùng góp sức xây dựng một cộng đồng chuyên môn ngày càng rộng lớn, có chung một điểm quy tụ: tri thức y học và trách nhiệm đối với sức khỏe nhân dân.
Ngày 3/3/1955, Đại hội thành lập Hội Y học Việt Nam được tổ chức với sự tham dự của 200 đại biểu thuộc nhiều lĩnh vực y, dược và nhiều thành phần khác nhau trong ngành y tế. Bác sĩ Trần Hữu Tước được bầu làm Chủ tịch đầu tiên. Từ 1.342 hội viên ban đầu cùng những ban chuyên môn và chi hội địa phương đầu tiên, một nền móng cho việc tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức ngành y từng bước được hình thành.
Ngay từ những năm đầu ấy, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô tổ chức, mà ở tinh thần cùng nhau học hỏi và nâng cao năng lực nghề nghiệp. Những sinh hoạt khoa học – kỹ thuật đã được duy trì như một phương thức để trao đổi chuyên môn, bồi dưỡng kiến thức và củng cố những giá trị nghề nghiệp. Nền tảng đó trở thành một phần quan trọng trong quá trình Tổng hội phát triển qua nhiều giai đoạn của ngành y và của đất nước.
Khi hoàn cảnh lịch sử thay đổi, vai trò của Tổng hội cũng từng bước được mở rộng. Trong những năm chiến tranh, đội ngũ y tế vừa duy trì hoạt động chuyên môn, vừa tham gia cứu chữa và bảo vệ sức khỏe bộ đội, dân quân và nhân dân trong những điều kiện đặc biệt khó khăn. Khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình và tái thiết, yêu cầu đặt ra lại chuyển sang phục hồi hệ thống y tế, phát triển các chuyên khoa, thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và từng bước tiếp cận những tiến bộ của y học thế giới. Chính trong những chuyển động ấy, Tổng hội không ngừng điều chỉnh phương thức hoạt động để phù hợp với nhu cầu của từng thời kỳ.
Sự trưởng thành của Tổng hội vì thế mà được bồi đắp qua từng giai đoạn phát triển của nền y học Việt Nam. Khi chuyên môn ngày càng phân hóa sâu, các Hội chuyên khoa được mở rộng; khi nhu cầu trao đổi khoa học tăng lên, hoạt động đào tạo, nghiên cứu và hội nghị chuyên môn được đẩy mạnh; khi hội nhập quốc tế trở thành một phần tất yếu của y học hiện đại, các mối quan hệ học thuật và hợp tác với bên ngoài cũng ngày càng được mở rộng.
Qua quá trình đó, ý nghĩa của một “mái nhà chung” dần trở nên rõ nét hơn. Tổng hội không thay thế vai trò chuyên môn riêng của từng Hội, từng chuyên ngành hay từng cơ sở y tế; giá trị của Tổng hội nằm ở khả năng kết nối những nguồn lực ấy trong một mạng lưới chung, để kinh nghiệm của một lĩnh vực có thể được chia sẻ, tri thức khoa học có thêm không gian lan tỏa và tiếng nói của đội ngũ trí thức ngành y có thêm cơ hội tham gia vào những vấn đề rộng hơn của y tế và sức khỏe cộng đồng.
Đến hôm nay, mạng lưới ấy đã có quy mô và cấu trúc khác rất xa so với những ngày đầu thành lập. Sau quá trình sắp xếp tổ chức, Tổng hội hiện có 34 Hội y học tỉnh, thành phố; 62 Hội chuyên khoa Trung ương; 10 Viện và Trung tâm trực thuộc, bên cạnh Văn phòng, các Ban giúp việc và Tạp chí Y học Việt Nam. Những con số ấy cho thấy sự mở rộng của một hệ thống, nhưng phía sau hệ thống đó vẫn là nguồn lực quan trọng nhất: đội ngũ chuyên gia, thầy thuốc, nhà khoa học và cán bộ y tế thuộc nhiều thế hệ và lĩnh vực khác nhau.
Cũng chính từ nền tảng ấy, nhiệm vụ của Tổng hội ngày nay không còn giới hạn trong kết nối nghề nghiệp. Trước những thay đổi nhanh của mô hình bệnh tật, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Tổng hội tiếp tục phát huy vai trò tập hợp trí thức, thúc đẩy nghiên cứu và đào tạo, tham gia tư vấn – phản biện, đồng thời đưa tri thức y học đến gần hơn với thực tiễn chuyên môn và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Nhìn lại chặng đường từ năm 1955 đến hôm nay, đó không chỉ là chuỗi dấu mốc lịch sử của Tổng hội. Đó còn là quá trình một tổ chức nghề nghiệp từng bước tích lũy tri thức, kinh nghiệm, mạng lưới và trách nhiệm xã hội qua nhiều thế hệ. Mỗi thời kỳ để lại một lớp giá trị; mỗi thế hệ tiếp nhận những nền tảng đã có và đồng thời bổ sung những năng lực mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại mình.
Trong dòng chảy hơn bảy thập niên ấy, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XVIII Tổng hội Y học Việt Nam là một điểm chuyển tiếp quan trọng. Đại hội diễn ra sau một nhiệm kỳ tiếp tục làm dày thêm truyền thống và lịch sử của Tổng hội, đồng thời mở ra giai đoạn phát triển tiếp theo trước những yêu cầu mới của ngành y và của công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
